Asosiy ma’lumotlar

  • Aroğçi AQŞni agressiya, tahdidlar, maqsadli öldirişlar va iqtisodiy bosimda aybladi; uning sözlariga köra, bu xalqaro huquq va BMT Nizomini buzadi
  • İron xavfsizlik böyiça keng qamrovli mintaqaviy muloqot va işonçli mintaqaviy energetika mexanizmini taklif qildi
  • EKO savdo şartnomasini (ECOTA) qayta körib çiqiş böyiça texnik qömita tuziş qöllab-quvvatlandi

İslamoboddagi uçraşuv doirasidagi nutq

İron taşqi işlar vaziri Abbas Aroğçi duşanba kuni İslamobodda bölib ötayotgan İqtisodiy Hamkorlik Taşkiloti (EKO) taşqi işlar vazirlarining 30-uçraşuvida sözga çiqdi. İron taşqi işlar vazirligi tarqatgan nutq matniga köra, İron diplomatiyasi rahbari Tehron oxirgi ikki yil davomida diplomatiya yöliga sodiq qolganini, biroq «Amerika Qöşma Ştatlari butunlay boşqa yölni tanlaganini» aytdi. U Vaşingtonni agressiya, tahdidlar, maqsadli öldirişlar, iqtisodiy bosim va blokadada aybladi; uning sözlariga köra, bu xalqaro huquq va BMT Nizomini buzadi.

Mintaqaviy muloqot va energetika mexanizmiga çaqiriq

Aroğçi İron qöşnilari bilan döstona va konstruktiv munosabatlarga intilayotganini, mintaqa mamlakatlari bilan «tuğma» nizolari yöqligini ta’kidladi. Uning fikriça, mintaqa davlatlari hududi, havo maydoni va obyektlari boşqa davlatlarga qarşi hujumlar uçun platformaga aylanmasligi kerak. U İron operatsiyalari faqat unga hujum qilayotgan tomonlarning harbiy obyektlari va bazalariga qaratilganini, qöşni hukumatlarga yoki ularning xalqlariga qarşi harakat sifatida qaralmasligini aytdi. Vazir hujum qilmaslik va hududning uçinçi davlatlar tomonidan hujumlar uçun işlatilmasligi asosidagi xavfsizlik mexanizmlari böyiça, mintaqa mamlakatlarining özi rahbarlik qiladigan keng qamrovli muloqotga çaqirdi. Şuningdek, sanksiyalar irolarning öz huquqlarini himoya qiliş qarorini faqat mustahkamlaganini aytdi.

İqtisodiy kun tartibi va boşqa mavzular

Nutqning iqtisodiy qismida Aroğçi savdo, transport va energetikani EKO doirasidagi hamkorlikning «uç strategik tayançi» deb atadi. U taşkilotning savdo şartnomasini (ECOTA) qayta körib çiqiş böyiça texnik qömita tuzilişini olqişladi va iştirokçilarni muzokaralar olib borişga hamda boşqa a’zolarni jalb qilişga çaqirdi. Bundan taşqari, u geosiyosiy siljişlar şaroitida energiya oqimlarini va barqaror yetkazib berişlarni himoya qiliş uçun işonçli mintaqaviy energetika mexanizmini taklif qilib, AQŞ va İsrail hujumlarining mintaqaviy energetika xavfsizligiga ta’siriga işora qildi. Falastin masalasida bölib, u «İsrailning Gazodagi genotsidi»ni qoraladi va bosib olingan Ğarbiy Sohil hamda Şarqiy İerusalimda aholi punktlarining kengayişi va falastinliklarning köçirilişi xatarlaridan ogohlantirdi, Gazoga yordamning tösiqsiz yetkazilişi uçun amaliy çoralarga çaqirdi.

Uçraşuv konteksti

EKOning ikki kunlik vazirlar uçraşuvi yakşanba kuni İslamobodda a’zo davlatlar yuqori mansabdor şaxslarining tayyorgarlik maslahatlari bilan boşlandi. 2026–2027-yillarda taşkilotga raislik qilayotgan Pokiston uni «Barqaror EKO uçun regionalizmni tiklaş» şiori ostida ötkazmoqda va mintaqaviy özaro boğliqlik hamda iqtisodiy integratsiyani mustahkamlaşga intilmoqda. Taşkilot 1985-yilda Turkiya, İron va Pokiston tomonidan taşkil etilgan; ulardan taşqari unga Afğoniston, Ozarbayjon, Qozoğiston, Qirğiziston, Tojikiston, Turkmaniston va Özbekiston kiradi. Şu tariqa, ECOTAni qayta körib çiqişdan tortib energetika mexanizmigaça bölgan takliflar taşkilot a’zosi sifatida Özbekistonga ham tegişli, biroq nutq yakunida ular böyiça aniq qarorlar e’lon qilinmadi.