Asosiy ma’lumotlar

  • Iordaniya Telegramni blokladi, rasmiy ravişda kiberjinoyat, tahdidlar, şantaj va ekstremistik kontent tarqatişga işora qildi
  • Bloklaniş 23-oktabrda Kerak viloyatidagi çerkovga hujum böyiça ölim hukmlari çiqarilganidan keyingi kun kiritildi
  • Hokimiyat bloklanişni bu hujum bilan rasmiy ravişda boğlamadi; çeklovlarning muddati nomlanmagan

Bloklanişning rasmiy eʼlon qilinişi

Iordaniya duşanba kuni Telegram messengerini blokladi. Qirollikning Jamoat xavfsizligi boşqarmasi (PSD) bu çorani raqamli xavfsizlikni mustahkamlaş, foydalanuvçilarni himoya qiliş va onlayn platformalardagi noqonuniy faoliyat bilan boğliq xavflarni kamaytirişga qaratilganini bildirdi. Idora aytişiça, bu qaror şunga öxşaş platformalardan kiberjinoyat, tahdid va şantaj uçun, şuningdek, qonunni buzadigan, jamoat xavfsizligiga tahdid soladigan yoki «milliy xavfsizlikka tahdid solişi mumkin bölgan ekstremizm va radikalizmni» tarğib qiladigan kontent tarqatiş uçun foydalanişga yöl qöymasligi kerak. Bayonot rasmiy Petra agentligi orqali tarqatildi; bloklaniş haqida The National, Anadolu va Deutsçe Welle xabar berdi.

Hokimiyat fuqarolarga nimani aytdi va nimani aniqlamadi

Boşqarma fuqarolarni ijtimoiy tarmoqlardan foydalanişda ehtiyot bölişga, kelib çiqişi nomaʼlum akkauntlar, havolalar yoki taşkilotlar bilan aloqa qilişdan qoçişga va noqonuniy kontent haqida rasmiy kanallar orqali xabar berişga çaqirdi. Idora öz harakatlari amaldagi qonunçilikka mos kelişini taʼkidlab, kiberfazodagi jinoyatlarga qarşi çoralar körişni davom ettirişga vaʼda berdi. Şu bilan birga, bayonotda körsatilmagan, bloklaniş qança vaqt amal qilişi, va qarorga turtki bölgan aniq voqealar ham nomlanmagan. Roya News xabar berişiça, Iordaniyadagi foydalanuvçilar duşanba kuniyoq Telegram serverlariga ulanişda qiynalayotgani va xabarlar hamda multimedia fayllarini yuboriş va qabul qilişda muammolar yuz berayotgani haqida aytişdi.

Kontekst: çerkovga hujum va hukmlar

Rasmiy ravişda hokimiyat bloklanişni yaqindagi hujum bilan boğlamadi, biroq bu hujum Ammandan taxminan 80 km janubda joylaşgan Xmud qişloğidagi Avliyo Georgiy yunon pravoslav çerkoviga 23-oktabrda qilingan hujumdan keyin kuçaygan xavfsizlik eʼtiborlari fonida yuz berdi; u yerda qurolli şaxslar dafn marosimi paytida öq otgan edi. The National maʼlumotiga köra, töqqiz nafar xristian halok bölgan va 30 dan ortiq kişi yaralangan; Deutsçe Welle yetti kişi halok bölgani va 34 kişi yaralangani haqida yozadi — naşrlar qurbonlar soni böyiça farqlanadi. The National taʼkidlaşiça, bu qirollikdagi xristian ozçiligiga 1950-yillardan buyon qilingan eng yirik hujum edi. Javob sifatida Iordaniya qöşni Suriyada aviazarbalar berib, «Islomiy davlat» deb ataluvçi taşkilotning 20 jangarisini yöq qilgani haqida maʼlum qildi va bir qança tinç aholi vakilining halok bölganini tan oldi, deydi Deutsçe Welle. Yakşanba kuni Davlat xavfsizlik sudi hujumda ayblanib topilgan uç erkakni osiş orqali ölim jazosigahukm qildi; hokimiyat ularni «radikal islomiy mafkuraning izdoşlari» deb taʼrifladi. Çerkovga hujumdan ikki hafta oldin sobiq mahbus Ammandagi Şri-Lanka elçixonasi oldida politsiyaçini piçoqlagan edi — hokimiyat buni ham terrorizm deb atagan edi.

Telegram çeklovlari xalqaro fonida

Iordaniya bu yili Telegramni çeklagan birinçi davlat emas. The National maʼlumotlariga köra, Hindiston iyun oyida messengerga kirişni vaqtinça blokladi, bu taxminan 150 million foydalanuvçiga taʼsir qildi: hokimiyat platforma firibgarlik tarmoqlari tomonidan nomzodlarni aldaş va milliy tibbiyot kiriş imtihonidan oldin oqibatlar haqidagi yolğon xabarlar tarqatiş uçun işlatilganini aytgan edi. Rossiya fevraldan boşlab Roskomnadzor orqali platformaning işini bosqiçma-bosqiç sekinlaştirayotgan edi, bunga rus qonunçiligining buzilişi sabab bölgan; avgustga kelib messenger töliq bloklandi. Nepal ilgari Telegramni «onlayn firibgarlik va pul yuviş» sababli bloklagan edi, avstraliyalik regulyator esa iyul oyida platformaga qarşi sudga murojaat qildi — terrorçilik va ekstremistik materiallar öz içiga olgan postlarni öçirmagani uçun. Telegram rahbariyati bu ayblovlarni rad etadi. Deutsçe Welle şuningdek, Iordaniya 2022-yil dekabrda hokimiyat taʼkidlaganidek «qotillik va betartiblikni tarğib qilgan» videolar sabab TikTokni allaqaçon taqiqlaganini eslatadi. Telegram asosçisi Pavel Durov Rossiya iyul oyida qaralgan «terrorçilik faoliyatiga kömaklaşiş» ayblovlarni rad etib, messenger kontent moderatsiyasi va jinoyatga qarşi kuraşda hokimiyatga yordam beriş böyiça «öz majburiyatlaridan oşib ketganini» taʼkidlagan.