Asosiy ma’lumotlar

  • Erdoğan iqlim moliyalaştirişini, ayniqsa eng kam rivojlangan davlatlar va kiçik orol davlatlari uçun, yanada osonroq va başorat qilinadigan qilişga çaqirdi
  • Türkiya 2053-yilgaça nol emissiya maqsadini tasdiqladi; çiqindilarni qayta işlaş darajasi 2025-yil oxiriga kelib taxminan 13%dan deyarli 40%gaça ösdi
  • Erdoğan Ğazoda sodir bölayotgan voqealarni «faqat genotsid emas, balki ekotsid» deb atadi va gumanitar yordamni zudlik bilan yetkazişga çaqirdi

Antalyadagi COP31 sammitidagi nutq

Türkiya prezidenti Rajab Tayyib Erdoğan janubiy Antalya viloyatida bölib ötayotgan COP31 davlat rahbarlari sammitining oçiliş marosimida sözga çiqdi. Uning nutqining asosiy mavzusi iqlim kun tartibi uçun rivojlangan davlatlarning masʼuliyati böldi: uning sözlariga köra, tarixan jahon uglerod byudjetini isteʼmol qilgan davlatlar emissiyani kamaytiriş va moliyalaştiriş böyiça kattaroq majburiyatlar olişi kerak. Moliyalaştiriş, u taʼkidlaganidek, yanada osonroq, başorat qilinadigan va davlatlar ehtiyojlariga mos bölişi lozim.

Ustuvor yönalişlar: moliyalaştiriş va zaif davlatlar

Erdoğan uning baholaşiga köra dunyo duç kelayotgan muammolarni sanab ötdi: global isiş, biologik xilma-xillikning yöqolişi, tabiiy resurslarning haddan taşqari köp isteʼmol qilinişi, oziq-ovqat xavfsizligiga tahdidlar va tobora vayronagarçilikka aylanayotgan iqlim ofatlari. U moliya, texnologiyalar va salohiyatni oşiriş dasturlariga kirişni, avvalo eng kam rivojlangan davlatlar va kiçik orol davlatlari uçun yaxşilaşga çaqirdi. «Tinç okeani davlatlarining ehtiyojlarini köproq körinadigan qiliş va ularni birinçi öringa çiqarişni birinçi navbatdagi vazifa sifatida belgiladik», — dedi u.

Türkiyaning iqlim majburiyatlari

Prezident Türkiyaning 2053-yilgaça nol emissiyaga erişiş maqsadiga sodiqligini tasdiqlab, mamlakat energetika va sanoatdan transport va qişloq xöjaligigaça barça tarmoqlarda karbonsizlaştirişni olib borayotganini aytdi. Şuningdek, u 2017-yilda işga tuşirilgan «Nol çiqindi» taşabbusi natijalari haqidagi maʼlumotlarni keltirdi: qayta işlaş darajasi 2025-yil oxiriga kelib taxminan 13%dan deyarli 40%gaça ösgan. Uning sözlariga köra, Türkiya yaqin ön yillik uçun elektr energiyasi isteʼmolidagi uluşni 50%ga oşiriş, çiqindilar hajmi ösiş surʼatini ikki baravar kamaytiriş, sanoatda aylanma materiallardan foydalanişni kengaytiriş, şuningdek, toza energetika ötişi, oziq-ovqat xavfsizligi, iqlimga çidamli şaharlar va okeanlarni muhofaza qilişni öz içiga olgan önta ustuvor yönalişda yutuqlarga erişiş maqsadlarini qöymoqda.

Ğazo böyiça bayonot

Nutqning alohida qismi Ğazoga bağişlandi. Erdoğan Isroil hujumlarini qattiq qoralab, ular inson qurbonliklari bilan birga atrof-muhitga katta zarar yetkazganini aytdi. «BMT Boş Assambleyasidagi nutqimda taʼkidlaganimdek, Ğazoda sodir bölgan voqealar nafaqat genotsid, balki ekotsid hamdir», — dedi u, asrlar davomidagi zaytun daraxtlarining kesilişi, tuproq va suvning ifloslanişi hamda butun şaharlarning xarobalarga aylantirilganiga işora qilib. Şuningdek, u enklavdagi kuçli yomğirlar va suv toşqinlaridan keyin gumanitar vaziyatning yomonlaşganini qayd etdi: uning sözlariga köra, vayron bölgan infratuzilma şaroitida ön minglab çodir va boşpana suv ostida qolgan. Erdoğan Ğazoga gumanitar yordamni zudlik bilan yetkaziş, uning izolyatsiyasini tugatiş va falastinliklarning azob-uqubatlariga çek qöyişga çaqirdi.