Qarz iqtisodiyotdan katta: qaysi mamlakatlar eng og‘ir qarz yukini ko‘tarib yuradi

Qarz dollarlarda emas, YaIM foizlarida o‘lchanadi

Xalqaro valyuta jamg‘armasining World Economic Outlook hisobotiga asoslanib tayyorlangan Visual Capitalist infografikasimamlakatlarni davlat qarzining YaIMga nisbatiga qarab solishtiradi, uning mutlaq hajmi bo‘yicha emas. Aholisi bir milliondan kam bo‘lgan davlatlar reytingga kiritilmagan. Bunday yondashuv turli hajmdagi iqtisodiyotlarni solishtirish imkonini beradi: yuzlab milliardlik qarz kichik mamlakat uchun og‘ir, yirik mamlakat uchun esa o‘rtacha bo‘lishi mumkin.

Kim bir yilda ishlab chiqaradiganidan ko‘proqqa qarzdor

AQShda davlat qarzi YaIMning 126,8 foiziga yetgan. Keltirilgan prognozga ko‘ra, 2026-yilda federal hukumatning qarzni xizmatga qo‘yish bo‘yicha sof foiz xarajatlari bir trillion dollarga yetadi, 2036-yilga kelib esa ikki barobardan ortiq o‘sishi mumkin. Yevropada qarz yillik YaIM hajmidan yuqori bo‘lgan mamlakatlar — Italiya, Gretsiya, Fransiya, Belgiya va Buyuk Britaniya; Italiyada bu ko‘rsatkich 137,9 foiz deb baholangan. Xitoyda qarzning YaIMga nisbati 100 foizdan oshib ketgan bo‘lib, bu, keltirilishicha, uzoq davom etayotgan ko‘chmas mulk bozori inqirozi va mahalliy hokimiyatlarning o‘sib borayotgan qarz majburiyatlari bilan bog‘liq.

Nega yuqori qarz har doim ham muammo anglatmaydi

Singapur qolganlardan ajralib turadi: yirik qarz majburiyatlari bilan bir qatorda mamlakat sezilarli moliyaviy aktivlarga ega, shu sababli aktivlarni hisobga olmasdan brutto qarzni baholash to‘liq manzarani bermaydi. U yerda qarz mablag‘lari, ko‘pgina boshqa mamlakatlardagi kabi joriy byudjet xarajatlarini moliyalashtirishga emas, asosan investitsiyalarga va davlat obligatsiyalari bozorini rivojlantirishga yo‘naltiriladi.

Qarz yuki past bo‘lgan mamlakatlar

Daniyada davlat qarzi YaIMning 26,4 foizini tashkil etadi, davlat xarajatlari esa iqtisodiyot hajmiga nisbatan taxminan 44 foizni tashkil qiladi; mamlakat 2025-yilni YaIMning 2,9 foizi miqdoridagi byudjet profitsit bilan yakunladi, bu qarz olish ehtiyojini kamaytiradi. Rossiyada qarz YaIMning 19,3 foiziga teng, yuk past bo‘lgan iqtisodiyotlar ro‘yxatida Tayvan va Gonkong ham tilga olingan. Manba past ko‘rsatkich har doim ham moliyaviy salomatlik degani emasligini ta’kidlaydi: masalan, Gaitida qarz YaIMning 10,5 foizini tashkil etadi, bu nafaqat majburiyatlarning kichikligi, balki kredit va mablag‘ jalb qilish imkoniyatlarining cheklanganligi bilan ham izohlanadi.