Asosiy ma’lumotlar
- Palantir: Maven Smart Systemda «kill switch» yo‘q, mijozlar sotib olgan dasturiy ta’minotni to‘liq nazorat qiladi
- 13-oktyabrdagi Starlink/Starshield uzilishlari bahslarga sabab bo‘ldi: Kiyev Vashingtonni aybladi, Mask harbiylar va prezidentga ishora qildi, Tramp esa barchasini rad etdi
- Fransiya va Germaniya Maven’dan voz kechdi; Fransiya o‘zining Arcadia tizimini rivojlantirmoqda
Starlink uzilishlari fonida Palantir bayonoti
Amerika kompaniyasi Palantir Yevropa ittiqdochlarini tinchlantirishga harakat qilib, NATO tomonidan foydalaniladigan harbiy AI tizimida masofadan o‘chirish mexanizmi yo‘qligini kafolatladi. Palantirning Buyuk Britaniya va Yevropa bo‘yicha ijrochi vitse-prezidenti Luis Mosli chorshanba kuni Bryusselda Reuters agentligiga NATO harbiy qo‘mondonligi va bir qator Yevropa armiyalari foydalanadigan Maven Smart System platformasini na kompaniya, na AQSh hukumati o‘chirib qo‘yish imkoni yo‘qligini aytdi. «Starlink haqida so‘nggi kunlarda yangiliklarda o‘qiganlarimiz juda katta tashvish uyg‘otadi, — dedi Mosli. — Lekin Palantirga kelsak, bir qatorda kafolatlayman: mijozlar dasturiy ta’minotimizni sotib olgan joyda uning ishlashini to‘liq nazorat qiladi». Uning so‘zlariga ko‘ra, «hech qanday o‘chirish tugmasi mavjud emas».
Starlink uzilishlari va o‘zaro ayblovlari
Bayonot Ukrainada Starlink va Starshield xizmatlaridagi uzilishlardan so‘ng, amerika texnologiya kompaniyalariga qaramlik xavotirlarini kuchaytirganda o‘ziga xos keldi. 13-oktyabr kuni Kiyev Vashingtonni oldingi chiziqdagi ukrain qo‘shinlari, shuningdek, fuqarolik Starlink tarmog‘i bog‘liq bo‘lgan, SpaceX tomonidan boshqariladigan Starshield harbiy aloqa tizimini ataylab sekinlashtirishda aybladi. Keyinchalik Oq uy Ukrainaning Starshieldga kirishini cheklashni buyurgani haqida xabarlar paydo bo‘ldi. Ilon Mask X tarmog‘ida «Starshield tizimlari AQSh hukumatiga tegishli va uning nazorati ostida», cheklovlarni amerika harbiylari va oxir-oqibat prezident o‘rnatayotganini aytdi. Donald Tramp javoban: «bu men emasdim va bu Ilon deb o‘ylamayman. Umuman olganda kimningdir ekanligini bilmayman. Men bilganicha, hamma avvalgidek ishlayapti», dedi. Cheklovlar haqidagi qarorni kim qabul qilgani nomaqligicha qolmoqda.
Yevropa xavotirlari va bir qancha davlatlarning Maven’dan voz kechishi
Euronews ma’lumotlariga ko‘ra, Yevropa rahbarlarini Tramp ma’muriyatining amerika texnologiyalarini ittiqdochlarga siyosiy bosim vositasi sifatida ishlatish imkoniyati yanada ko‘proq tashvishga solmoqda. NATO sun’iy yo‘ldoshlar, radarlar, dronlar va boshqa sensorlardan kelgan ma’lumotlarni qaror qabul qilishni tezlashtirish uchun qayta ishlovchi Maven AI tizimidan foydalanadi. 2025-yilda Palantir NATOning 480 million yevrolik tenderida g‘olib chiqdi; tizim SHAPEdagi Birlashgan operatsiyalar qo‘mondonligiga joylashtirilgan bo‘lib, 2026-yil iyun oyida «to‘liq texnik operativ tayyorgarlik» darajasiga yetdi. Ittifoqning bir qancha a’zolari, jumladan Fransiya va Germaniya, harbiy operatsiyalarda xususiy kompaniyaning haddan tashqari ta’siridan xavotirlanib, Maven’dan voz kechdi. «Sanoat vakillariga Germaniyaning milliy ma’lumot massivlariga kirish berish istisno qilinadi», — dedi Germaniya dengiz floti vitse-admirali Tomas Daum. Fransiya texnologik suverenitetni saqlash uchun o‘zining Arcadia xizmatini ishlab chiqdi.
