Asosiy ma’lumotlar
- Shartnoma matni Turkiya parlamentiga topshirilgandan so‘ng to‘liq e’lon qilindi; haqiqiyligi turkiyalik manba tomonidan tasdiqlandi
- 2-modda: bir tomonga qarshi qurolli hujum barcha tomonlarga qarshi hujum hisoblanadi
- Kotibiyat Saudiya Arabistonida joylashadi, birinchi bosh kotib — Pokistondan
Shartnoma matnini e’lon qilish
The National nashri Saudiya Arabistoni, Turkiya va Pokiston o‘rtasidagi qo‘shma mudofaa to‘g‘risidagi Makkasulhi shartnomasining to‘liq matnini uni Turkiya parlamentiga tasdiqlash uchun topshirilgandan so‘ng oldi. Matn avgustda imzolangandan beri e’lon qilinmagan edi; uning haqiqiyligini turkiyalik tomon tasdiqladi. Yuridik kuchga kirishi uchun Turkiya parlamentining ma’qullishi talab etiladi, biroq ayrim qoidalar allaqachon bajarilmoqda: bosh kotib tayinlandi va markaziy Strategik siyosiy va mudofaa qo‘mitasi tuzildi. The National ma’lumotiga ko‘ra, bu oyda mamlakatlar husiylarning hujumlari munosabati bilan Saudiya Arabistonida harbiy kuchlarni tezkor joylashtirishni tashkil etish maqsadida favqulodda yig‘ilish o‘tkazdi.
Shartnomaning asosiy qoidalari
Shartnomada NATO uslubidagi kollektiv mudofaa bandi mavjud: tomonlardan biriga tashqi tomondan qilingan har qanday qurolli hujum barcha tomonlarga qarshi qilingan hujum hisoblanadi va ular BMT Nizomining 51-moddasiga tayanib darhol yordam ko‘rsatishga majburdir. Tomonlar bir-birining suvereniteti, hududiy butunligi va e’tirof etilgan chegaralarini himoya qilish, terrorizmga qarshi kurashishda hamkorlik qilish, razvedka ma’lumotlarini himoyalangan kanallar orqali almashish hamda qurol, o‘q-dori va yoqilg‘i, shu jumladan logistika yordami ko‘rsatish majburiyatini oladi. Alohida blok mudofaa-sanoat hamkorligiga bag‘ishlangan: qo‘shma ishlab chiqarish, ilmiy-tadqiqot va eksperimental ishlanmalar, kadrlar tayyorlash va tajriba almashish.
Boshqaruv tuzilmasi va harakat tartibi
Tashqi ishlar va mudofaa vazirlari hamda bosh shtab boshliqlaridan iborat Strategik siyosiy va mudofaa qo‘mitasi tuziladi; u yiliga ikki marta navbatma-navbat har bir mamlakatda yig‘iladi. Qo‘mitaning kotibiyati Saudiya Arabistonida joylashadi; u uch yillik rotatsiya asosida tayinlanadigan bosh kotib boshchiligida faoliyat yuritadi, birinchi bo‘lib Pokiston vakili bo‘ladi. Qo‘mita «yadro davlatlari» konsensusi orqali yangi ishtirokchilarning qo‘shilish shartlarini belgilaydi. Shartnoma muddatsiz; kuchga kirganidan o‘n yil o‘tgach, uch oylik ogohlantirish bilan chiqish mumkin. Hujjat arab, ingliz va turk tillarida tuzilgan, farqlar yuzaga kelsa inglizcha matn ustunlikka ega.
Imzolanish
Shartnoma 2026-yil 7-avgustda (hijriy 1448-yil 24/2) Makkada imzolandi. Turkiya nomidan prezident Rajab Tayyip Erdog‘on, Saudiya Arabistoni nomidan valiahd shahzoda Muhammad bin Salmon, Pokiston nomidan bosh vazir Shahboz Sharif imzo qo‘ydi.
