Asosiy ma’lumotlar

  • Sudlar kamida bitta yengillashtuvchi holat, jumladan aktivlarning 50% qaytarilganda, jarimani 50% ga kamaytirish imkoniyatiga ega bo‘ladi
  • 2024-yilda jarimalar: 3,5 ming tadbirkorga 752 mlrd so‘m; 2025-yilda — 9,1 ming tadbirkorga 3,3 trln so‘m
  • 2027-yil 1-yanvargacha qarzlarni jarimasiz to‘lash to‘g‘risidagi farmon amal qiladi

Tuzatishlar ikkinchi va uchinchi o‘qishlardan o‘tdi

O‘zbekiston Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi «Valyuta tartibga solish to‘g‘risida»gi qonunga kiritiladigan tuzatishlar loyihasini ikkinchi va uchinchi o‘qishlarda qabul qildi — bu haqda parlament quyi palatasining matbuot xizmati xabar berdi. Sentabr oxirida birinchi o‘qishdan o‘tgan hujjat vijdonli tadbirkorlar uchun tashqi savdo operatsiyalari bo‘yicha aktivlarni qaytarmaganlik uchun sanksiyalarni yumshatishga qaratilgan. Gap qonunning 11−1-moddasini qayta ko‘rib chiqish haqida bor.

O‘zgarishlar sabablari

Deputatlar fikricha, bazi hollarda biznes o‘z qo‘lidagi keladigan barcha choralarni ko‘radi, biroq aktivlarni repatriatsiya qilish ko‘pincha xorijiy hamkorlarning harakatlari, to‘lov tizimlaridagi cheklovlar va boshqa obyektiv holatlar tufayli imkonsiz bo‘lib qoladi. Amaldagi tartib sudlarga vaziyatni har tomonlama hisobga olish va jarimalarni mutanosib ravishda kamaytirish imkonini bermaydi. Statistika sanksiyalarning o‘sishini ko‘rsatadi: 2024-yilda iqtisodiy sudlar 3,5 ming tadbirkorni 752 mlrd so‘mga jarimaladi, bir yil o‘tib jarimalar soni 2,5 barobar o‘sib 9,1 mingtaga yetdi, ularning summasi esa to‘rt barobardan ko‘proq o‘sib 3,3 trln so‘mga yetdi. Yig‘ilishda qayd etilishicha, bu ma’lumotlar vijdonli kompaniyalarni himoya qilishning qo‘shimcha mexanizmlari zarurligini ko‘rsatadi.

Qonun loyihasining mohiyati

Qonun loyihasi sudlarga kamida bitta yengillashtuvchi holat mavjud bo‘lganda jarimani 50% ga kamaytirishga ruxsat beradi. Ikkinchi o‘qishga tayyorlash jarayonida bu me’yor aynan aktivlarning yarmini qaytargan tadbirkorlarga ham taratildi. Hozirda loyiha Senat ma’qulini kutmoqda, undan so‘ng kuchga kirishi uchun prezident imzosini bosishi kerak.

Kontekst: prezident farmoni

Avgust oxirida Shavkat Mirziyoyev tashqi savdo operatsiyalari sohasida debitorlik qarzdorligini kamaytirish bo‘yicha butun davlat miqyosidagi aktsiya to‘g‘risida farmon imzoladi: 2027-yil 1-yanvargacha kompaniyalar qarzlarni o‘z mablag‘lari hisobidan jarima to‘lamasdan to‘lashi mumkin. Kelgusi yildan boshlab aktivlarni repatriatsiya qilishni ta’minlamaganlik uchun jarima kamida bitta shart bajarilganda ikki barobar kamayadi: rezident o‘z qo‘lidagi keladigan barcha choralarni, jumladan sud yoki arbitraj himoyasini, vijdonan ko‘radi; tushumlarning kamida 50% qaytarilgan; yoki repatriatsiya xalqaro sanksiyalar, bank yoki to‘lov tizimlaridagi cheklovlar yoki valyuta operatsiyalariga taqiqlar tufayli cheklangan. Spot avvalroq O‘zbekistonda valyuta va foiz risklarini boshqarish uchun kompaniya tashkil etilishi rejalashtirilgani haqida xabar bergan edi.