Asosiy ma’lumotlar

  • Afina sammitida mutaxassislar yirik xaridlar va kredit olishda ehtiyot bo‘lishni maslahat qildi
  • Stavkalar bo‘yicha prognozlar ishonchsiz: «pasayishini va’dalashadi, ammo ular yana o‘sadi», — Janet Legge
  • Biznesga xedjlash tavsiya etiladi; cflox kompaniyasidan Ralph Kesten likvidlik uchun ko‘proq yechimlar mavjudligini ko‘radi

Noaniqlik rejalashtirishni qiyinlashtirmoqda

Hayot narxining o‘sishi, energiya narxlarining tebranishi va qarz olishning qimmatlashuvi millionlab yevropaliklar uchun hatto qisqa muddatli moliyaviy rejalashtirishni ham murakkablashtirdi. Euronews ta’kidlaganidek, muammo nafaqat o‘sgan narxlarda, balki iste’molchilarga keyin nima bo‘lishini baholash qiyin bo‘lishidadir. Bu masalalar Afina shahrida Yunoniston g‘aznachilar assotsiatsiyasi tashkil etgan oltinchi xalqaro HAT International Treasury Summit sammitida muhokama qilindi, u yerda Euronews moliyaviy risklarni boshqarish mutaxassislari bilan suhbatlashdi.

Kutish kerakmi yoki harakat qilishmi?

Buyuk Britaniyada joylashgan Korporativ g‘aznachilar assotsiatsiyasi ijrochi direktor o‘rinbosari Janet Legge hozirgi xalqaro vaziyatning oldindan aytib bo‘lmaydiganligi sharoitida ehtiyotkorlikni oqlangan deb hisoblaydi. Biznes boshlash yoki yirik xarid haqida o‘ylayotgan odamga nima maslahat berardi degan savolga u shunday javob berdi: «Menimcha, hozir voqealar rivojini biroz kuzatib turishimiz va juda ehtiyot bo‘lishimiz kerak». U uy xo‘jaligi uchun asosiy savollardan boshlashni taklif qiladi: bu xarajatlar qanchalik zarur, ularni tejashni tugatmasdan qoplash mumkinmi, kredit olish kerak bo‘ladimi va to‘lovlar daromadning qanday ulushini tashkil etadi, shuningdek, daromad vaqtincha pasayganda yoki majburiy xarajatlar o‘sganda nima bo‘lishi mumkin.

Stavkalar bo‘yicha prognozlar nima uchun ishonchsiz

Foiz stavkalarining traektoriyasi — noaniqlikning asosiy manbalaridan biri, ayniqsa krediti bor yoki yangi qarz ko‘rib chiqayotganlar uchun. Buyuk Britaniya haqida gapirar ekan, Legge stavkalarning pasayishi kutilganini, ammo so‘nggi yillardagi tajriba prognozlarning qanchalik oson qulashini ko‘rsatganini ta’kidladi: «So‘nggi yillarda biz doimiy ravishda stavkalar endi tushishiga yaqin degan gaplarni eshitamiz, so‘ngra ular yana o‘sadi». Uning fikricha, o‘zgaruvchanlik ehtimol «yangi me’yor»ning bir qismiga aylanadi: «Ular o‘sib ham, pasayib ham turadi va biz moslashishga majbur bo‘lamiz». Qarz oluvchilar uchun asosiy savol — shartnomasi qanday tuzilgani: stavka qat’iymi yoki suzuvchimi, qachon qayta ko‘rib chiqiladi va oylik to‘lov qanchalik o‘zgarishi mumkin.

Oilaviy byudjetni qanday himoya qilish kerak

Korporativ naqd pul boshqaruvi sohasidagi rahbar Gilles Bon-Long hayot narxiga bosimni xalqaro geosiyosiy voqealar bilan bog‘laydi va qisqa muddatda hayot xarajatlari o‘sishda davom etishi mumkinligi haqida ogohlantirdi. Uning iste’molchilarga asosiy maslahati — «xarajatlarni sinchkovlik bilan boshqarish»: oylik sarf-xarajatlarni tizimli kuzatib borish, xaridlarni ehtiyotkorroq rejalashtirish hamda majburiy xarajatlar (uy-joy, energiya) va osonroq tuzatish mumkin bo‘lgan xarajatlarni farqlash.

Biznes nima qilishi mumkin

Kompaniyalar uchun noaniqlik nafaqat mahsulot narxlariga, balki moliyalashtirish qiymatiga, xomashyo yetkazib berishga va investitsiyalarni rejalashtirish imkoniyatiga ham ta’sir qiladi. Bon-Long xedjlash strategiyalari — stavkalar yoki narxlar o‘zgarishining ta’sirini cheklovchi moliyaviy shartnomalar — muhimligini ta’kidladi. «Korporativ nuqtai nazardan suzuvchi foiz stavkalarining o‘sishiga ta’sirni cheklash uchun xedjlash siyosatlariga ega bo‘lish muhim», — deb tushuntirdi u. Bunday vositalarga suzuvchi foiz to‘lovlarini qat’iy bilan almashtirish imkonini beruvchi foiz svoplari va tovar narxlari uchun o‘xshash strategiyalar kiradi. Ko‘proq optimistik baho bilan chiqqan aylanma kapital boshqarishga ixtisoslashgan nemis cflox kompaniyasidan Ralph Kesten bo‘ldi: uning so‘zlariga ko‘ra, yuqori stavkalar va so‘nggi yillardagi inqirozlar zanjiri kompaniyalarning operatsion xarajatlarini oshirdi va likvidlikka bosim o‘tkazmoqda, ammo hozir ko‘proq yechimlar mavjud. «Narxlarning o‘sishini ko‘ramiz, ammo kompaniyalarga yordam beradigan va iste’molchilarga haddan tashqari yuklama tushirishning oldini oladigan yechimlar ham bor», — dedi u.

Noaniqlik sharoitida rejalashtirish

Mutaxassislar bir narsada bir fikrda: noaniqlik tayyorgarlikni talab qiladi. Iste’molchilar uchun bu o‘z moliyasining aniq manzarasi va olinayotgan majburiyatlarda ehtiyotkorlik, biznes uchun esa risklarni erta aniqlash va harakatlarni rejalashtirish demakdir. Janet Legge ta’biriga ko‘ra, asosiy savol — keyingi qarorni ishonch bilan qabul qilishdan oldin qancha kutish mumkinligidir. Uningcha, doimiy o‘zgarib turuvchi sharoitlar davrida javob shoshilinchlikda ham, cheksiz kechiktirishda ham emas, balki yetarli ma’lumot asosida qaror qabul qilish, realistik rejalashtirish va faktlar o‘zgarganda moslashish uchun yetarli moslashuvchanlikda yotadi.