Asosiy ma’lumotlar
- Bir abonentga o‘rtacha oylik elektr energiyasi sarfi 212 kVt·soatdan (2023) 184 kVt·soatgacha (2025), gaz sarfi 431 dan 342 kub metrgacha kamaydi.
- 200 kVt·soatdan ortiq sarflaydigan 30% abonentlar elektr energiyasining 71%ini iste’mol qiladi — oldingi subsidiyalardan ko‘proq ta’minlangan oilalar foyda ko‘rardi.
- Bir yarim yil ichida maqsadli kompensatsiyalarni taxminan 470 ming oila oldi, 156 mlrd so‘m yo‘naltirildi.
Tariflar oshirilgach, energiya resurslari sarfi kamaydi
O‘zbekistonda tariflar oshirilgandan so‘ng 2023–2025-yillarda bir abonentga o‘rtacha oylik energiya resurslari sarfi kamaydi. Buni 14-oktabr kuni matbuot anjumanida iqtisodiyot va moliya vazirining o‘rinbosari Xurshed Mustafoyev ma’lum qildi. Uning ma’lumotlariga ko‘ra, bir abonentga o‘rtacha oylik elektr energiyasi sarfi 2023-yildagi 212 kVt·soatdan 2025-yilda 184 kVt·soatgacha — 28 kVt·soatga, ya’ni taxminan 13% ga kamaydi. Xuddi shu davrda tabiiy gaz sarfi abonentga 431 dan 342 kub metrgacha — 89 kub metrga, deyarli 21% ga kamaydi. «Bu o‘z vaqtida o‘tkazilgan tarif islohotlari natijasida aholi buni asta-sekin anglay boshlagani, tejalish va energiya samaradorligiga o‘tganini anglatadi. Odamlarda energiya resurslarini iste’mol qilish madaniyati shakllanmoqda. Biz buni juda ijobiy tendensiya deb hisoblaymiz», — dedi Mustafoyev.
Subsidiyalash yondashuvi nega o‘zgartirildi
Milliy ijtimoiy himoya agentligi direktori o‘rinbosari Jamshid Abruyev tarif subsidiyalaridan maqsadli yordamga o‘tish sabablarini tushuntirdi. Islohotlardan oldin energiya resurslari qiymati va energetika korxonalarining xarajatlari o‘sishiga qaramay, aholi uchun tariflar bir necha yil o‘zgarmadi; farq byudjet va korxonalarning o‘zlari tomonidan qoplanardi. Abruyevning so‘zlariga ko‘ra, pandemiya va iqtisodiyotning tiklanishi davrida bunday mexanizm daromadidan qat’i nazar barcha iste’molchilarni qo‘llab-quvvatladi, biroq keyinchalik eng katta foydani yuqori sarfli xonadonlar ko‘rgani ma’lum bo‘ldi. «Iqtisodiyot barqarorlashuv davrida bunday mexanizmda ko‘proq iste’mol qiladigan, yuqoriroq daromadli oilalar ko‘proq foyda ko‘rdi. Kam ta’minlangan oilalar, aksincha, undan kamroq foyda ko‘rdi», — deb tushuntirdi u. Misol keltirib, u iste’mol taqsimotini keltirdi: 200 kVt·soatdan ortiq iste’mol qiluvchi abonentlar umumiy sonning 30% ini tashkil etadi, biroq ularga iste’mol qilinadigan elektr energiyasining 71% i to‘g‘ri keladi. «Demak, ilgari subsidiyalarning ko‘proq qismi yuqoriroq daromadli aholiga yo‘naltirilgan», — dedi Abruyev.
Maqsadli yordam va amaldagi tariflar
Hokimiyatlar asta-sekin differensiallashtirilgan tariflarga va muhtoj oilalarga xarajatlarni maqsadli kompensatsiya qilishga o‘tishga qaror qildi. Kam ta’minlangan xonadonlar uchun qo‘shimcha hajmlardagi elektr energiyasi va gaz bo‘yicha bazaviy va oshirilgan tariflar o‘rtasidagi farqni kompensatsiya qilish mexanizmi amal qiladi. Abruyevning ma’lumotlariga ko‘ra, bir yarim yil ichida bu yordamdan taxminan 470 ming oila foydalandi, kompensatsiyalarga 156 mlrd so‘m yo‘naltirildi. 2024-yil 1-maydan O‘zbekistonda bazaviy iste’mol me’yorlari va differensiallashtirilgan tariflar amal qilmoqda: oyiga 200 kVt·soat elektr energiyasi, isitish mavsumida 500 kub metr, qolgan oylarda 100 kub metr gaz. 2026-yil 1-iyundan tariflar yana qayta ko‘rib chiqildi: ko‘pchilik maishiy iste’molchilar uchun birinchi 200 kVt·soat 1 kVt·soati 650 so‘mdan, 201 dan 500 kVt·soatgacha bo‘lgan hajm 1 kVt·soati 900 so‘mdan turadi. Bazaviy me’yor doirasidagi gaz 1 kub metri 1100 so‘m turadi.
