Asosiy ma’lumotlar

  • Amazoniyada yillik qirilish 3 335 kv. km bo‘ldi — 1988-yildan buyongi eng past ko‘rsatkich, 41,8 foizga kamayish.
  • Serrado savannasida qirilish 23,8 foizga kamaydi (BBC ma’lumoti).
  • Lula 2030-yilgacha noqonuniy qirilishni nolga yetkazish maqsadini tasdiqladi; saylov 25-oktabrda.

1988-yildan buyongi eng past ko‘rsatkich

Braziliya kosmik tadqiqotlar agentligi Inpe juma kuni 2025-yil avgustdan 2026-yil iyulgacha Amazoniyada 3 335 kv. km (1 288 kv. milya) o‘rmon yezib tashlanganini ko‘rsatuvchi ma’lumotlarni e’lon qildi. Bu 1988-yilda hisob yuritish boshlanganidan buyongi eng past daraja va o‘tgan yilgi 5 731 kv. km ko‘rsatkichga nisbatan deyarli 42 foizga kamayish. BBC ma’lumotlariga ko‘ra, 41,8 foizlik pasayish kuzatishlar tarixidagi eng katta kamayish bo‘ldi. Serrado savannasida qirilish 23,8 foizga kamaydi.

Hokimiyat va ekologlar munosabati

Atrof-muhit vaziri Joao Paulo Capobianko Braziliyadagi matbuot anjumanida bu pasayishni «mutlaqo stratosferik» deb atadi va bu «tushdek» degan qo‘shimchani qildi. Prezident Luis Inasio Lula da Silva X’dagi xabarida 2030-yilgacha noqonuniy qirilishni nolga yetkazish maqsadini tasdiqladi. Observatorio do Clima iqlim tashkilotining ijrochi kotibi Marsio Astrini raqamlarni «tarixiy yutuq» deb atadi va ular dunyoga «siyosiy iroda bo‘lsa, arralarni to‘xtatib, issiqxona gazlari chiqindilarini cheklash mumkinligini» ko‘rsatayotganini aytdi. Tashkilot fikricha, bu natija hukumatning atrof-muhitni muhofaza qilishga, jumladan kuchaytirilgan monitoring va noqonuniy qirilish uchun qattiqroq jazolarga barqaror sadoqatining natijasidir.

Siyosiy kontekst

Yangiliklar 25-oktabrdagi prezidentlik saylovining ikkinchi turidan oldin e’lon qilindi, unda Lula konservativ senator Flavio Bolsonaro bilan bellashadi; so‘rovlarga ko‘ra, nomzodlar teng kuchda. BBC Flavio g‘alaba qozonsa, otasi Jair Bolsonaroning siyosatini davom ettirishi kutilayotganini, biroq u Amazoniyadagi tashkiliy jinoyatchilikka qarshi kurashishga va’da berganini qayd etadi. Lula uch yil oldin lavozimni egallaganda Amazoniyadagi qirilishni 2030-yilgacha to‘xtatishga va’da bergan edi; uning oldingisi Jair Bolsonaro davrida (2019–2022) qirilish keskin oshgan — AFP rasmiy statistikaga tayanib xabar qilishicha, Amazoniya oldingi to‘rt yilga qaraganda deyarli 60 foizga ko‘proq o‘rmondan ayrilgan. Lula Bolsonaro siyosatini bekor qilib, ekologik monitoring va jarimalarni qattiqqlashtirdi va hukmronligining birinchi yilidayoq qirilish olt yillik minimumga tushdi.

Amazoniyaning ahamiyati

Amazoniya — dunyodagi eng katta tropik o‘rmon massivi, uning qariyb 60 foizi Braziliyada joylashgan; o‘rmon Peru, Kolumbiya va Janubiy Amerikaning boshqa mamlakatlari hududlariga ham cho‘zilgan. Tropik o‘rmonlar millionlab turlarga boshpana bo‘lib, sog‘lom holatda katta miqdorda karbonat angidridni yutadi. Biroq qishloq xo‘jaligi uchun yerlarning o‘n yillab yezilishi, yog‘och tayyorlash va olimlar ogohlantirishiga ko‘ra yong‘inlar uchun sharoit yaratadigan iqlim o‘zgarishi ekotizimni iqlimiy qaytarilmas nuqtaga yaqinlashtirmoqda.