Asosiy ma’lumotlar

  • Rossiya Kiyevdagi ma’lumot markazlariga zarbalar yo‘naltirgan, ukrainalik dronlar Rossiyadagi bir nechta ma’lumot markaziga hujum qilgan; Kiyev bu maqsadlar Moskvaning harbiy mashinasi uchun pul oqimlarini ta’minlovchi obyektlar ekanini aytmoqda.
  • Par’aviy: bitta ma’lumot markazini qurish 25 mlrd dollargacha turishi va uch yilgacha cho‘zilishi mumkin; Yevropa yagona blok sifatida harakat qilishi va, ehtimol, qurilishni sekinlashtirishi kerak.
  • Yevkom yettita AI-gigafabrikagacha bo‘lgan tenderni ishga tushirdi; harbiy xavflar tufayli rejalarni qayta ko‘rib chiqish haqida aniq javob berilmadi.

Harbiy maqsad sifatida ma’lumot markazlari

Ukraina, Rossiya va Yaqin Sharqdagi ma’lumot markazlari qarama-qarshiliklarda asosiy maqsadlarga aylandi: ularni ishdan chiqarish mamlakat iqtisodiyotini, banklar, kasalxonalar va boshqa jamoat ahamiyatiga ega muassasalarning ishini vaqtincha falaj qilishi mumkin. Euronews ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya Kiyevdagi ma’lumot markazlariga zarbalar yo‘naltirgan, ukrainalik dronlar esa so‘nggi haftalarda Rossiya hududidagi bir nechta ma’lumot markaziga hujum qilgan. Kiyev bu hujumlar Moskvaning harbiy mashinasi uchun pul oqimlarini ta’minlovchi obyektlarga yo‘naltirilganini ma’lum qildi.

BMT maslahatchisining fikri

BMT maslahatchisi, International Data Center Authority (IDCA) tahlil markazi asoschisi Mehdi Par’aviy ma’lumot markazlarga harbiy nishonga olish Yevropani AI infratuzilmasini qayerda qurish masalasini qayta ko‘rib chiqishga undashi kerak, deb hisoblaydi. «Yetarli darajada ko‘p kalit obyektlarga zarba berilsa, butun iqtisodiyotni yiqitish mumkin», — dedi u Euronews Next muxbiriga. Uning so‘zlariga ko‘ra, raqamlashuv sharoitida ma’lumot markazini ishdan chiqarish «armiya funksiyalari, sog‘liqni saqlash tizimi va moliya sektorining falaji» degani. Bunday obyektlarning ahamiyati urush sharoitida ayniqsa ortadi, chunki Ukraina AI dan zarba beruvchi dronlarni nishonga olishda va boshqa harbiy vazifalarda foydalanmoqda.

Infratuzilmani himoya qilish

Par’aviy sohaning uzoq yillik tavsiyalari — joylarni sinchkovlik bilan tanlash va ularning joylashuvini maxfiy saqlash — endi yetarli emas, deb hisoblaydi. «Ehtimol, „Temir gumbaz“ kabi havo mudofaasi tizimlari kerak, ehtimol ularni yer ostida yoki bunkerlarda qurish kerak», — dedi u, milliy xavfsizlik sabablari bilan tafsilotlarni keltirishdan bosh tortdi. Uning fikricha, ma’lumot markazlarini tasodifiy joylarda quradigan davrlar o‘tib bo‘ldi. Shu bilan birga u hech bir mamlakatda hozircha AI qudratlarini oshirish poygasini sekinlashtirmasdan himoyani ta’minlashning aniq javobi yo‘qligini tan oldi.

Yevropa rejalari

Zarbalar Yevropa hukumatlarini AI-gigafabrikalar qurish rejalari qayta ko‘rib chiqishga majburlaydimi degan savolga Par’aviy shunday javob berdi: «Yuz foizga». Yevropa Komissiyasi matbuot kotibi Euronews Next muxbiriga Yevropa bo‘ylab yettita AI-gigafabrikagacha yaratish bo‘yicha tender e’lon qilinganini xabar qildi: «Tanlov hozir ham ochiq. U tugagach, takliflar baholanadi, so‘ngra taqsimlash to‘g‘risida qarorlar qabul qilinadi». Arizalar qabuli 12-noyabrda tugaydi. Biroq urushlar davomida ma’lumot markazlarini nishonga olib yo‘q qilish bu rejalarning qayta ko‘rib chiqilishiga olib keladimi degan savolga aniq javob berilmadi.

Iqtisodiy xavflar va birlikka chaqiriq

Par’aviy ma’lumot markazlariga zarba yetkazishdan kelib chiquvchi iqtisodiy zarar astronomik bo‘lishi va Yevropa davlatlari ham jumladan ko‘plab mamlakatlar uchun deyarli qoplanmas bo‘lishi mumkin, deb hisoblaydi. Bitta ma’lumot markazini qurish 25 mlrd dollargacha turishi va uch yilgacha vaqt olishi mumkin. «Yevropa bunday aktivlarga yuzlab milliard dollar sarflashga, so‘ngra kimningdir ularni shunchaki yo‘q qilishiga haqli emas», — dedi u, qo‘shimcha qilib, ma’lumot markazlarini qurish jarayonining butunlay sekinlashishini kutayotganini aytdi. U Yevropa davlatlarini yagona jabhada harakat qilishga chaqirdi, chunki hech bir mamlakat yolg‘iz bosh olib chiqolmaydi: xavfsizlik xavflariga global energiya tanqisligi va malakali kadrlar yetishmasligi ham qo‘shilmoqda. Tarqoq obyektlar o‘rniga u yagona havo mudofaasi tizimi bilan himoya qilish mumkin bo‘lgan yirik ma’lumot markazlari klasterlarini yaratishni taklif qilib, «ma’lumot markazlari va raqamli hublar yaratish davlat, mintaqaviy hub yoki shunday markazlar operatorlari uchun xavfsizlikni ta’minlashning yagona usuli bo‘lib qolmoqda», degan xulosaga keldi.