Asosiy ma’lumotlar

  • Numan Kurtulmush Rimda bo‘lib o‘tgan Yevropa parlament raislari konferensiyasida chiqish qildi
  • U G‘azodagi vaziyatni uch yildan ortiq davom etayotgan gumanitar falokat va genotsid deb atadi
  • Kurtulmush parlamentlarni muvofiqlashtirilgan harakatlarga va parlament diplomatiyasiga chaqirdi

Rimdagi chiqish

Turkiya parlamenti spikeri Numan Kurtulmush juma kuni xalqaro hamjamiyat Isroilning davom etayotgan xalqaro huquq buzishlari oldida jim qolmasligi kerakligini bayon etdi. Chiqish Rimda bo‘lib o‘tgan Yevropa parlament raislari konferensiyasi yig‘ilishida amalga oshirildi. «Javobgarlikka tortilmaslikni javobgarliksiz qoldira olmaymiz», — dedi u, xalqaro hamjamiyatni xalqaro huquqni himoya qilish bo‘yicha aniq qadamlarga chaqirdi.

G‘azodagi va mintaqadagi vaziyat

Kurtulmushning so‘zlariga ko‘ra, qoidalarga asoslangan xalqaro tartibning eroziyasi G‘azodagi ko‘p yillik gumanitar falokat va genotsidda yaqqol namoyon bo‘lmoqda. U G‘azoda va mintaqadagi gumanitar falokatga, shuningdek, uning ta’kidlashicha, Isroil hukumati falastinliklarga nisbatan sodir etayotgan «ochiq-oydin inson huquqlari buzilishlari va insoniyatga qarshi jinoyatlarga» boshqa ko‘z yumib bo‘lmasligini aytdi. «Bu oddiy siyosiy masala emas, balki insoniyatning umumiy vijdoni uchun sinovdir», — dedi u.

Isroilning G‘azodan tashqaridagi harakatlari

Kurtulmush uning so‘zlariga ko‘ra Isroil tajovuzi G‘azo bilan cheklanmasligini ta’kidladi: G‘arb o‘lkasida vayronagarchilik, aholi ko‘chirilishi va ko‘chmanchilar zo‘ravonligi davom etmoqda, Isroil esa uning ta’kidlashicha, Suriya va Livan hamda mintaqa mamlakatlarining hududiy butunligi va suverenitetiga tahdid solmoqda.

Parlamentlarga chaqiriq

Turkiya parlamenti spikeri parlamentlar G‘azo xalqining azob-uqubatlarini va xalqaro gumanitar huquq buzilishlarini tezda tugatishda faol rol o‘ynashi kerakligini aytdi. «Parlamentlarning muvofiqlashtirilgan harakatlari xalqaro huquqni himoya qilish va davom etayotgan buzilishlarga qarshi turish bo‘yicha xalqaro sa’y-harakatlarni kuchaytirishi mumkin, deb hisoblaymiz», — dedi u.

Xalqaro tartibga tanqid

Kurtulmush hozirgi xalqaro tartib, jumladan, Yevropa yaqinida ham mojarolar va urushlarni oldini olishga qodir emasligini isbotlaganini bayon etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, deyarli besh yildan beri davom etayotgan Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi urush butun Yevropaga ta’sir etuvchi, faqat ikki mamlakatga emas, charchash urushiga aylandi. U shuningdek, xalqaro tartib uning baholashicha, Isroil hukumati G‘azoda uch yildan ortiq vaqt davomida sodir etayotgan genotsidni to‘xtata olmaganini ta’kidladi.

Parlament diplomatiyasi va BMT islohoti

Kurtulmush qoidalarga asoslangan xalqaro tartib legittimlik va funksionallikning chuqur eroziyasini boshdan kechirayotgani haqida ogohlantirdi. Uning fikricha, adolatliroq va nufuzliroq tartibni qurish uchun parlamentlar yangi qoidalar va kelishuvlarni shakllantirish, muhokama qilish va qo‘llab-quvvatlashda faol ishtirok etishi lozim. U an’anaviy diplomatiyani to‘ldira oladigan, ochiq aloqa kanallarini qo‘llab-quvvatlaydigan va zarur hollarda yangilarini yaratadigan parlament diplomatiyasining ahamiyatini qayd etdi. «Krizislarni hal qilishning butun og‘irligini BMTga yuklash va faqat BMT islohotiga umid qilish natija bermaydi», — dedi u xulosa qilib.