Asosiy ma’lumotlar

  • 2030-yilgacha — 5 ming km elektr tarmoqlari, 16 yirik podstansiya va 4,5 GVt energiya saqlash quvvati; so‘nggi besh yilda tarmoqlarni modernizatsiya qilishga $2 mlrd dan ortiq mablag‘ yo‘naltirildi.
  • Ilk bor 2050-yilgacha Milliy energetika rivojlanish bosh rejimi ishlab chiqiladi: tarmoqlarga ulanish xaritasi — 2027-yil 1-martgacha, to‘liq bosh rejim — 1-iyulgacha.
  • Kaspiy orqali Yevropaga «yashil» energiya yetkazish loyihasi Ozarbayjon va Qozog‘iston bilan amaliy bosqichga o‘tmoqda; istiqbolli bozorlar — Afg‘oniston va Janubiy Osiyo.

Investorlar bilan muloqot va tarmoqlarni rivojlantirish rejalar

16-oktabr kuni O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev yonilg‘i-energetika sohasi investorlari bilan ochiq muloqot o‘tkazdi. Uning aytishicha, so‘nggi besh yilda elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilishga $2 mlrd dan ortiq mablag‘ yo‘naltirilgan. 2030-yilgacha 5 ming kilometr elektr tarmoqlari va 16 yirik podstansiya qurish, shuningdek, energiya saqlash tizimlari quvvatlarini 4,5 GVtgacha yetkazish rejalashtirilgan. Loyihalarning katta qismi Qoraqalpog‘iston, Buxoro, Jizzax, Samarqand, Namangan, Qashqadaryo va Toshkent viloyatlariga to‘g‘ri keladi. Endi ustuvorlik bir vaqtda generatsiya, energiya saqlash va tarmoqlarni rivojlantirishni qamrab oluvchi kompleks loyihalarga beriladi; investorlar bilan uzoq muddatli energiya saqlash uchun gidroakkumulyatsiya elektr stansiyalari qurishda ham hamkorlik qilish rejalashtirilgan.

2050-yilgacha energetikaning Milliy bosh rejimi

Ilk bor O‘zbekiston energetikasini 2050-yilgacha rivojlantirishning Milliy bosh rejimi ishlab chiqiladi va ochiq manbada e’lon qilinadi. 2027-yil 1-martgacha elektr tarmoqlariga ulanish imkoniyatlari xaritasini, 1-iyulgacha esa to‘liq bosh rejimni taqdim etish rejalashtirilgan. Hujjatlarda elektr energiyasi iste’moli o‘sishi kutilayotgan hududlar, infratuzilma ehtiyojlari va yangi generatsiya quvvatlarini joylashtirishning eng samarali joylari belgilanadi. Bu investorlarga ulanish imkoniyatlarini oldindan baholash va loyihalarni uzoq muddatli rejalashtirish imkonini beradi. Prezident generatsiya, uzatish va elektr energiyasini to‘plash yagona tizim sifatida ishlashi kerakligini ta’kidladi. Farg‘ona, Andijon va Namangan viloyatlarining ehtiyojlarining bir qismi hozircha boshqa hududlardagi generatsiya hisobiga qondirilayotgani, yangi sanoat zonalarining va yirik korxonalararning ishga tushirilishi esa tarmoqlardagi yuklamani yanada oshirishi qayd etilgan.

Data-markazlar uchun maydonlar va «yashil» energiya daromadlari

Alohida e’tibor sun’iy intellekt va ma’lumotlarni qayta ishlash markazlariga, elektr energiyasiga talabi tez o‘sib borayotgan yo‘nalishlarga qaratildi. Data-markazlar uchun yer uchastkalari, tarmoqlarga ulanish imkoniyati va qayta tiklanadigan energiyaga kirish imkoniga ega maydonlarni oldindan belgilash rejalashtirilgan. Har bir yirik data-markazni loyihalashda asosiy va zaxira elektr ta’minoti, energiya saqlash va uskunalarni sovutish majmuaviy hisobga olinishi kerak; investorlardan nafaqat elektr, balki suvni ham samarali iste’mol qilish texnologiyalari kutilmoqda. Bundan tashqari, «yashil» energiya ishlab chiqaruvchilari «yashil» energiya sertifikatlari va karbon kreditlar orqali daromad qilish imkoniga ega bo‘ladi — xalqaro ekologik majburiyatlar va amaldagi investitsiya shartnomalarini hisobga olgan holda daromadlarni davlat va investorlar o‘rtasida adolatli taqsimlash mexanizmlari ishlab chiqiladi.

Stansiyalarni joylashtirishga yondashuvning o‘zgarishi va tanlovlar

Avval prezident yangi elektr stansiyalarini joylashtirishga yondashuvni qayta ko‘rib chiqish zarurligini bildirgan edi: uning aytishicha, investorlar taklif qilgan maydonlarda qurish amaliyoti generatsiya quvvatlarining ayrim hududlarda to‘planishiga va elektr energiyasini uzatish xarajatlarining o‘sishiga olib kelgan. Endi hokimiyat energiya tizimi ehtiyojlarini oldindan belgilash va tayyorlangan loyihalarni ochiq tanlovlarga chiqarishni niyat qilmoqda. Yaqin orada umumiy quvvati 2200 MVt bo‘lgan oltita quyosh va shamol generatsiyasi loyihasi bo‘yicha tanlovlar o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

Energiya eksporti va Kaspiy loyihasining tarixi

Shavkat Mirziyoyev O‘zbekiston ichki bozor bilan cheklanishni niyat qilmasligini ma’lum qildi: Ozarbayjon va Qozog‘iston bilan birgalikda Kaspiy dengizi orqali Yevropaga «yashil» energiya yetkazish loyihasi amaliy bosqichga o‘tmoqda. Eksportning istiqbolli yo‘nalishlari sifatida Afg‘oniston va Janubiy Osiyo ham ataldi. Spot.uz ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil noyabrda uch davlat bu loyihani ilk bor muhokama qilgan, 2024-yil mayda energiya tizimlarini ulash bo‘yicha hamkorlik memorandumini imzolagan va Kaspiy tubidagi kabel orqali eksportning dastlabki texnik-iqtisodiy asoslashi uchun texnik topshiriqni tasdiqlagan, 2024-yil avgustda esa Bokuda ofisga ega qo‘shma korxona tuzish haqida kelishilgan. 2024-yil noyabrda energetika vaziri o‘rinbosari Umid Mamadaminov 2030-yilgacha O‘zbekiston yiliga 10–15 mlrd kVt⋅soat elektr energiyasini eksport qila olishini — ichki talab qondirilgandan keyingi ortiqchalarni — ma’lum qilgan edi. Joriy yil sentyabrida O‘zbekiston va Ozarbayjon energetika vazirlari Sherzod Xo‘jayev va Parviz Shohbazov 2028-yilgacha hamkorlik yo‘l xaritasini imzoladi, u «yashil energetika koridori» yaratishni nazarda tutadi. Spot.uz, shuningdek, avval O‘zbekistonga elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilish uchun Osiyo taraqqiyot bankidan $200 mln ajratilgani haqida xabar qilgan edi.