Asosiy ma’lumotlar

  • $4,7 mlrdlik oltita bitim: 3000 MVt ishlab chiqarish va 400 MVt energiya saqlash quvvatlari
  • Ikkinchi va uchinchi AES rejalari; Jizzaxdagi «Rosatom» bilan birinchi AES $9,5 mlrdgacha turadi
  • 2030-yilga qadar — 22 GVt yangi quvvat va QTE ulushi 31 foizdan 54 foizga

$4,7 mlrdlik bitimlar va yangi AESlar

O‘zbekiston Toshkentda umumiy qiymati $4,7 mlrd (€4,19 mlrd) bo‘lgan oltita energetika bitimini imzoladi va ikkinchi hamda uchinchi atom elektr stansiyalarini qurish rejalari haqida e’lon qildi. Prezident ma’muriyati ma’lumotlariga ko‘ra, bitimlar 3000 MVt yangi ishlab chiqarish quvvati va 400 MVt energiya saqlash quvvatlarini ishga tushirishni nazarda tutadi. Euronews qo‘liga tushgan loyihalar ro‘yxatida Saudiya Arabistonining ACWA Power va Saudi Tabreed, BAAning AMEA Power, Yaponiyaning Toyota Tsusho va Sojitz, Fransiyaning EDF, Qatarning Nebras Power, shuningdek, StorEn va CRE International kompaniyalari ko‘rsatilgan. Ikkinchi AES bo‘yicha potensial investorlar bilan muzokaralar shanba kuniga rejalashtirilgan. «Biz birinchi atom elektr stansiyasini qurishni boshladik va allaqachon ikkinchi hamda uchinchi bo‘yicha rejalarga egamiz», — dedi prezident Shavkat Mirziyoyev.

Birinchi AES va 2030-yilgacha bo‘lgan rejalar

Rossiyaning «Rosatom» kompaniyasi bilan Jizzax viloyatida birinchi AES qurilishi iyun oyida boshlangan. Ikki yirik va ikki kichik reaktor 2110 MVt quvvat berishi kerak; loyiha qiymati $9,5 mlrdgacha (€8,48 mlrd) baholanmoqda, dastlabki texnik ishga tushirish 2029-yilga, to‘liq yakunlash 2034–2035-yillarga rejalashtirilgan. Qo‘shimcha stansiyalarning hamkorlari, byudjeti va muddatlari hozircha oshkor etilmagan. Mirziyoyev o‘n yillik davomida energetikaga $35 mlrd jalb etilganini aytib, biroq dasturchilarning maydonlarni mustaqil tanlashi ishlab chiqarishning to‘planishiga va uzatish xarajatlarining oshishiga olib kelganini tan oldi. «Bizga izolyatsiyalangan elektr stansiyalar emas, yagona energiya tizimi kerak», — dedi u. Kelgusi loyihalar tarmoqqa ulanish va elektr energiyasini sotib olish shartlari oldindan oshkor etilgan holda raqobatli tanlovlar orqali taqsimlanadi; 2200 MVt quvvatga ega oltita quyosh va shamol loyihasi alohida o‘yin qilinadi. 2050-yilgacha bo‘lgan birinchi Milliy energetika rivojlanish bosh rejimi 2027-yil iyuliga qadar tayyor bo‘lishi kerak, tarmoqqa ulanish imkoniyatlari xaritasi esa mart oyiga qadar. 2030-yilga qadar hukumat 22 GVt quvvat qo‘shish, 5000 km elektr uzatish liniyalari va 16 ta podstansiya qurish, energiya saqlash quvvatlarini 4,5 GVtga yetkazish hamda yillik ishlab chiqarishni 129 mlrd kVt⋅soatdan oshirishni maqsad qilgan. Gidroenergetikani ham qo‘shib hisoblaganda, qayta tiklanadigan manbalar ulushi hozirgi 31 foizdan 54 foizgacha o‘sishi lozim. Shuningdek, energetika uskunalarini mahalliylashtirish uchun $850 mln (€758 mln) qiymatidagi 12 ta ishlab chiqarish loyihasi taklif etildi.

Neft, gaz va Yevropaga eksport

Britaniyaning BP va Ozarbayjonning SOCAR kompaniyalari Ustyurt hududidagi oltita blokda geologiya-qidiruv ishlarini olib bormoqda; yana 128 blok xorijiy investorlar uchun tayyorlangan. Hukumatning dastlabki baholariga ko‘ra, ularda 5,8 trln kubometr gaz va 560 mln tonna suyuq uglevodorodlar bo‘lishi mumkin. Hokimiyat, shuningdek, Buxoro viloyatida metanol-olefinlar loyihasini, ikkita neftni qayta ishlash zavodini modernizatsiya qilishni va suyultirilgan gazni taqsimlashga xususiy investorlarni jalb qilishni rejalashtirmoqda. Mirziyoyev Qozog‘iston va Ozarbayjon orqali Yevropaga «yashil» elektr energiyasini eksport qilish rejalari borishini ta’kidladi: Osiyo taraqqiyot banki va Osiyo infratuzilma investitsiya banki qo‘llab-quvvatlaydigan Kaspiy yashil energetika koridori Kaspiy dengizi orqali liniya hamda Janubiy Kavkaz va Qora dengiz orqali ulanishlarni nazarda tutadi, biroq hozircha texnik-iqtisodiy asoslash bosqichida.

Investorlar islohotlarni so‘ramoqda

Mirziyoyev saqlanib qolgan to‘siqlarni tan oldi: «Bizda jiddiy muammolar, kamchiliklar, byurokratiya va korruptsiya bor». Ularni, jumladan, yer ajratish va tarmoqlarga ulanishni bartaraf etish maqsadida Prezident ma’muriyati rahbari Said Mirziyoyeva rahbarligida Energetika investorlari kengashi tuzildi. ACWA Power asoschisi Muhammad Abunayyan moliya sektori va kapital bozorini isloh qilishni, shuningdek, o‘zbek xodimlarini yollash va mahalliy yetkazib beruvchilardan foydalanish bo‘yicha talablarni qat’iylashtirishga chaqirdi. Masdar bosh direktori Muhammad Jomil Al Ramahi kompaniya 2019-yildan beri $2 mlrddan ortiq investitsiya kiritganini, 2 GVtdan ortiq qayta tiklanadigan quvvat yaratganini va yana 2 GVt qurish majburiyatini olganini ma’lum qildi: «Buning evaziga biz siyosat, tartibga solish va shartnoma shartlarining bashorat qilinadiganligiga, ishonch va barqarorlikka umid qilamiz».

Xalqaro tashkilotlar bahosi

Jahon bankining Markaziy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy direktori Naji Benhassin tezkor o‘sish nafaqat yangi ishlab chiqarish quvvatlari, balki elektr uzatish infratuzilmasi va samarali taqsimlashni ham talab qilishini ta’kidladi. Xalqaro moliya korporatsiyasining O‘zbekiston va Turkmanistondagi vakolatxonasi rahbari Nil Makkeyn energiya samaradorligiga e’tibor qaratdi: «Bu hozir ham juda yuqori energiya iste’mol qiladigan iqtisodiyot». Uning so‘zlariga ko‘ra, raqobatli tanlovlar va tariflarning oshirilishi loyihalarni investorlar uchun yanada jozibador qilgan; bunga misol sifatida u xalqaro hamkorlar bilan moliyalashtirilayotgan va bu yil ishga tushirilishi kutilayotgan Sirdaryodagi 1,6 GVt quvvatli gaz elektr stansiyasini keltirdi.