Asosiy ma’lumotlar

  • Xorviya YIga Chernogoriyaga sakkizta talabni o‘z ichiga olgan hujjat yubordi, jumladan Morinj lageri (1991–1992) qariyb 300 asiriga tovon puli haqidagi talabni
  • Zagreb to‘rtta muzokara bo‘limini blokirovka qilmoqda; Chernogoriya 33 tadan 21 tasini yopgan bo‘lib, 2028-yilgacha YIning 28-a’zosi bo‘lishga umid qilmoqda
  • Talablar orasida 14 nafar bedarak yo‘qolganlarni izlash, mulkiy nizolar, «Yadran» yelkanli kemasi qaytarilishi va quruqlik hamda dengiz chegarasini tartibga solish mavjud

Zagrebning sakkizta sharti

Xorviya dushanba kuni Yevropa Ittifoqi mamlakatlari hukumatlariga Euronews qo‘liga tushgan hujjat yubordi, unda Chernogoriyaga sakkizta talab bayon etilgan bo‘lib, Zagreb ularni Yevropa Ittifoqiga a’zolik muzokaralarini yakunlash uchun zarur deb hisoblaydi. Hujjatda shunday deyiladi: «Xorviya umumiy tarixning bu og‘riqli sahifasini ag‘darib tashlash va Chernogoriya bilan kelajakka yo‘naltirilgan munosabatlarni qurishga samimiy intiladi. Biroq o‘zaro ishonch va haqiqiy, barqaror yarashuv bu muammolarni hal etmasdan mumkin emas». Ko‘pgina da’volar 1990-yillarda Yugoslaviya parchalanishiga hamroh bo‘lgan urushlarga borib taqaladi.

Muzokaralar yutuqlari va bo‘limlarning blokirovkasi

Chernogoriya YIning navbatdagi kengayishida asosiy da’vogar hisoblanadi va 2028-yilgacha uning 28-a’zosi bo‘lishga umid qilmoqda. Dushanba kuni u yana uchta muzokara bo‘limini — statistika, iqtisodiy siyosat va bandlik bo‘yicha bo‘limlarni yopdi, ularning sonini 33 tadan 21 taga yetkazdi. Biroq Xorviya boshqa to‘rtta yo‘nalish bo‘yicha — transport, tashqi aloqalar, asosiy huquqlar va ichki ishlar bo‘yicha taraqqiyotni blokirovka qilmoqda. Har bir a’zo davlat kengayish jarayoniga ta’sir qilgani uchun Zagrebning pozitsiyasi Chernogoriya arzasi uchun jiddiy to‘siq bo‘lib qolmoqda.

Morinj lageri va bedarak yo‘qolganlar

Eng nozik talablardan biri Chernogoriya hududidagi Morinj lageriga tegishli, bu yerda 1991-yil oktyabrdan 1992-yil avgustgacha qariyb 300 xorvat fuqarosi — tinch aholi va harbiy asirlar saqlangan va shafqatsiz muomalaga duchor etilgan. Zagreb sobiq asirlarga tovon puli to‘lanishini va lager joyidagi yodgorlik lavhasining doimiy ko‘rinishini talab qilmoqda: chernogoriyalik millatchi guruhlarning noroziliklaridan so‘ng uning atrofiga katta metall ramqa o‘rnatilgan. Xorviya, shuningdek, mustaqillik urushida bedarak yo‘qolgan 14 kishining taqdirini aniqlashda yordam so‘ramoqda, buni «hali hal etilmagan yirik gumanitar muammo» deb atamoqda va allaqachon hukm qilingan harbiy jinoyatchilar ishlarida tinch aholiga qarshi jinoyatlar uchun qo‘mondonlik javobgarligini hisobga olishni talab qilmoqda.

Mulk, «Yadran» va chegaralar

Xorviya 1990-yillarning boshidagi mulkiy nizolarni tartibga solishni talab qilmoqda, o‘shanda bir qancha xorvat oilalari to‘g‘ri tovon pulisiz mulkidan mahrum bo‘lgan. Hujjatda 2021-yilgi qonun asosan alban ozchigi istiqomat qiladigan hududda yerni qaytarish imkonini bergani, bu «taqqoslanadigan holatlarda tengsiz munosabat haqida xavotir uyg‘otadi», deb qayd etilgan. Zagreb, shuningdek, 1991-yilda Yugoslaviya parchalanganidan beri Chernogoriya nazoratida bo‘lgan «Yadran» o‘quv yelkanli kemasini qaytarishni va Yugoslaviya bo‘yicha Konferensiyaning Arbitraj komissiyasi xulosalariga muvofiq quruqlik va dengiz chegarasini tartibga solishni talab qilmoqda.

Zagrebning pozitsiyasi va Sloveniya bilan pretsedent

Qattiq pozitsiyasiga qaramay, Xorviya Chernogoriyaning YIga qo‘shilishini qo‘llab-quvvatlashini ta’kidlaydi: «Xorviya Chernogoriyani qolgan ikki tomonlama masalalarni hal etishga doimiy chaqiriq qilib kelmoqda va uning YIga qo‘shilishini faol qo‘llab-quvvatlaydi. Xorviyaning barqaror sa’y-harakatlari va konstruktiv yondashuviga qaramay, hal etilmagan masalalardan birortasi ham hozirgacha tartibga solinmagan». Shu bilan birga, Xorviyaning o‘zida Sloveniya bilan hal etilmagan chegara nizosi saqlanib qolmoqda, biroq bu uning 2013-yilda Yevropa Ittifoqiga qo‘shilishiga to‘sqinlik qilmagan edi.