Asosiy ma’lumotlar

  • Aholi uchun suyultirilgan gazning chakana narxini QQS bilan kilogrammiga 2000 so‘mdan 5000 so‘mgacha oshirish taklif etilmoqda; yetkazib berishning chegara qiymati — kilogrammiga 1300 so‘m.
  • Muhtoj oilalarga — kilogrammiga 3000 so‘m kompensatsiya, oyiga maksimal 20 kg (60 ming so‘mgacha); to‘lovlarni 2030-yil 1-yanvargacha amalga oshirish taklif qilinmoqda.
  • Hokimiyat ma’lumotlariga ko‘ra, Ijtimoiy reyestrning qariyb 220 ming abonentiga yordam yetib boradi, to‘lovlar uchun 158 mlrd so‘m ajratilgan.

Taklifning mohiyati

O‘zbekiston Iqtisodiyot va moliya vazirligi aholining maishiy ehtiyojlari uchun suyultirilgan gazning chakana narxini 2,5 barobar — QQS bilan kilogrammiga 2000 so‘mdan 5000 so‘mgacha oshirish nazarda tutilgan hukumat qarori loyihasini muhokama uchun e’lon qildi. Alohida, aholiga gaz yetkazib berishning chegara qiymatini MChJ LPG-Trade va loyihada qatnashayotgan tadbirkorlar tomonidan — QQS bilan kilogrammiga 1300 so‘m miqdorida belgilash taklif etilmoqda. Hujjatning o‘zida narxni oshirish 2026-yil 1-oktyabrdan taklif qilingan, biroq hokimiyatning tushuntirish materiallarida 1-noyabr sanasi ko‘rsatilgan, bu prezidentning sentyabrdagi qarorida nazarda tutilgan yangi yetkazib berish tartibining boshlanishi bilan mos keladi.

Farq kimlarga va qanday kompensatsiya qilinadi

Ijtimoiy jihatdan zaif oilalar uchun har bir sotib olingan kilogramm gaz uchun 3000 so‘m miqdorida, lekin oyiga 20 kgdan ko‘p bo‘lmagan miqdorda kompensatsiya taklif etilmoqda — maksimal to‘lov 60 ming so‘mni tashkil etadi. 20 kg gazni 100 ming so‘mga sotib olganda, oilaning xarajatlari kompensatsiyani hisobga olgan holda 40 ming so‘mni tashkil etadi — bu amaldagi tarif bo‘yicha hozir to‘layotgan summaga teng. Qabul qiluvchilar Ijtimoiy reyestrdagi oilalar; reyestrdan tashqarida, muhtojlik mezonlariga mos, o‘rtacha daromadi bir kishiga minimal iste’mol xarajatlari ikki barobaridan yuqori bo‘lmagan oilalar (chegara daromad — oila a’zosiga oyiga 1,43 mln so‘m); shuningdek, yetim bolalar yoki ota-ona qaramog‘idan mahrum bolalar yashaydigan oilalar bo‘la oladi. Kompensatsiyalarni 2030-yil 1-yanvargacha to‘lash taklif etilmoqda. Hokimiyat ma’lumotlariga ko‘ra, yordam Ijtimoiy reyestrning qariyb 220 ming abonentini qamrab olishi rejalashtirilgan, to‘lovlar uchun 158 mlrd so‘m nazarda tutilgan.

Rasmiylashtirish tartibi

Arizani davlat xizmatlari markazlari, «Inson» ijtimoiy xizmatlar markazlari, mahalladagi ijtimoiy ishchilar, my.gov.uz portali yoki «Ijtimoiy karta» ilovasi orqali topshirish mumkin bo‘ladi; xizmat bepul bo‘ladi. Ijtimoiy himoya axborot tizimi oilaning qabul qiluvchilar toifasiga mansubligini avtomatik tekshiradi, gaz sotib olish ma’lumotlari esa «Hududgazta’minot» kompaniyasining E-gaz Billing tizimidan kelib boradi. To‘lov murojaat qilingan oydan, keyingi oyning to‘lov ro‘yxatiga kiritilgan holda tayinlanadi; mablag‘lar ijtimoiy kartaga o‘tkaziladi. Gaz sotib olish va yordam olish huquqi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni har oy tekshirish nazarda tutilgan — sharoitlar saqlanib qolsa, kompensatsiya avtomatik davom etadi. Ijtimoiy reyestrdan tashqaridagi oilalar uchun ijtimoiy-iqtisodiy holatning dastlabki tekshiruvi murojaatdan uch oy o‘tgach, so‘ngra har olti oyda o‘tkaziladi.

Hokimiyat argumentlari

Tushuntirish materiallarida kilogrammiga 2000 so‘mlik amaldagi narx iste’molchilarni kerakli hajmda gaz bilan o‘z vaqtida ta’minlash imkonini bermayotgani aytiladi. Hokimiyat ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatda maishiy suyultirilgan gazning qariyb 4 mln iste’molchisi bor; har biriga oyiga 20 kg yetkazib berilsa, yillik ehtiyoj qariyb 912 ming tonnani tashkil etardi. Ballonlar yetkazib berish orasidagi o‘rtacha interval 30–35 kunni, ayrim hududlarda esa ancha ko‘pni tashkil etadi. Natijada, ta’kidlanishicha, ayrim oilalar gazni bozor narxlaridan qo‘shimcha sotib olishga majbur — o‘rtacha kilogrammiga 11 dan 13,5 ming so‘mgacha. Misollar keltiriladi: Samarqand viloyati Ishtixon tumanining aholisi gazni o‘rtacha 53 kunda bir marta olgan va yanvar–iyulda 80 kg ni tartibga solingan narxdan, 60 kg ni esa 11 ming so‘mdan sotib olgan (umumiy xarajatlar — 820 ming so‘m, o‘rtacha kilogrammiga 5857 so‘m); Farg‘ona viloyati Qo‘shtepa tumanining aholisiga ballonlar 71 kunda bir marta yetkazilgan va u qo‘shimcha 24 kg ni 13,5 ming so‘mdan sotib olgan.

Ishlab chiqarish kamaymoqda, import o‘smoqda

Hokimiyat taqdim etgan ma’lumotlarga ko‘ra, suyultirilgan gaz resurslarining umumiy hajmi 2023-yildan 2026-yilgacha 68 foizga — 906 mingdan 1,52 mln tonnagacha oshishi kutilmoqda. Shu bilan birga, ichki ishlab chiqarish 883 mingdan 803 ming tonnagacha (9 foizga) qisqaradi, import esa 19 mingdan 713 ming tonnagacha — deyarli 38 barobar o‘sadi; 2026-yilning yanvar–sentyabrida 539 ming tonna import qilingan. Hokimiyat qimmatroq import yoqilg‘ining ulushi o‘sishini va avtomobilchilar tomonidan propan talabining ortishini qayd etadi: 2026-yil 1-sentabr holatiga ko‘ra shu yoqilg‘ida yuruvchi avtomobillar 716 ming tani tashkil etgan — bu 2024-yil 1-noyabrga nisbatan 35 foizga ko‘p. Tushuntirish materiallaridagi baholarga ko‘ra, 2023–2025-yillarda davlat maishiy ehtiyojlar uchun suyultirilgan gazni yiliga o‘rtacha 5,4 trln so‘mga shartli subsidiyalagan, 2026-yilda aholiga yetkazib berish hajmi esa 2023-yil darajasidan 4 foizga past bolishi kutilmoqda.

Qo‘shimcha chora-tadbirlar

Hokimiyat taklif etilayotgan kilogrammiga 5000 so‘mlik narx hali ham bozor narxi emasligini, chunki xarajatlarning bir qismi byudjet hisobidan kompensatsiya qilinishda davom etishini ta’kidlaydi. Konkurensiyani rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasiga suyultirilgan gaz narxlarini sun’iy ravishda oshirishning oldini olish maqsadida birja savdolarini doimiy monitoring qilish tashkil etish taklif etilmoqda.