Asosiy ma’lumotlar

  • TTP 2026-yil boshidan e’lon qilingan bolalarning AI bilan ishlangan tasvirlari aks etgan 332 reklama topdi
  • 113 holatda buzilishlar yozuvlarida bolalarga oid qoidalar buzilgani to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatilmagan
  • Reklamalarning aksariyati AI ilovalariga olib borgan, ularning salmoqli qismi Xitoyda yaratilgan

Tekshiruv nimani aniqladi

Yirik texnologiya kompaniyalari faoliyatini o‘rganuvchi Tech Transparency Project (TTP) loyihasi 2026-yil 8-sentabrda e’lon qilingan hisobotida Meta reklama joylashtirishda o‘z qoidalariga rioya qilmaganini ma’lum qildi. 2026-yil boshidan buyon tadqiqotchilar Facebook va Instagramda bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik materiallarini o‘z ichiga olgan 332 reklama aniqladi. Ko‘pgina hollarda kattalar va bolalarning oddiy fotosuratlari sun’iy intellekt yordamida jinsiy mazmundagi tasvir yoki videolarga aylantirilgan. Bular oddiy foydalanuvchi postlari emas, balki pullik reklama edi. Tadqiqotchilar kompaniyaga murojaat qilgandan so‘ng materiallar platformalardan olib tashlandi.

Taqiqlangan reklama tekshiruvdan qanday o‘tdi

Meta e’lonlar chop etilishidan oldin tekshirilishini, uning reklama standartlari odamlarni, xususan bolalarni jinsiy ekspluatatsiya qilishga olib keladigan yoki ular uchun xavf tug‘diradigan kontentni taqiqlashini bildiradi. Biroq TTP tadqiqotidan ko‘rinib turibdiki, tekshirish tizimi bu 332 e’lonni o‘z vaqtida to‘xtata olmadi. Reklamalarni tadqiqotchilar Meta ochiq reklama kutubxonasi (Ad Library) orqali topdilar, u hozirgacha ayrim hududlarda ko‘rsatilgan e’lonlarni ko‘rish imkonini beradi.

Buzilishlarni qayd etishdagi muammolar

TTP yana bir muammoga e’tibor qaratdi: 113 ta reklama bo‘yicha buzilishlar yozuvlarida bolalarga oid qoida buzilgani to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatilmagan edi. Ayrim hollarda kattalar uchun mo‘ljallangan kontent qoidalari tilga olingan yoki umumiy formulirovka berilgan. Tadqiqotchilar fikriga ko‘ra, bu avtomatlashtirilgan tekshirish tizimi taqiqlangan materiallarni har doim to‘g‘ri aniqlab olmasligini ko‘rsatadi.

E’lonlar nimani reklama qilgan

TTP aniqlagan reklamalarning katta qismi sun’iy intellekt yordamida tasvirlar va videolar yaratuvchi ilovalarga olib borgan. Bu vositalar odam fotosuratini AI yordamida o‘zgartirish, uni kiyimsiz tasvirlash yoki jinsiy mazmundagi video yaratish imkonini bergan. Meta bu ilovalarning salmoqli qismi Xitoyda ishlab chiqilganini qayd etdi.

Muammoning mohiyati

TTP baholashicha, muammo sun’iy intellektning o‘zida emas, balki texnologiyaning zararli maqsadlarda — boshqa odamlarning, ayniqsa bolalarning tasvirlaridan ularning roziligisiz foydalanishda ishlatilishidadir. Bolaning fotosuratini ochiq ijtimoiy tarmoqqa joylash uni har qanday maqsadda ishlatish mumkinligini anglatmaydi; farzandlari suratlarini joylashtirayotgan ota-onalar ular keyinchalik nusxalanishi yoki o‘zgartirilishi mumkinligini hisobga olishlari kerak.