ICJ sudyasi Navi Pillay xalqaro huquqni targ‘ib qilgani uchun Nobel tinchlik mukofotini qo‘lga kiritdi

Nobel tinchlik mukofoti Navi Pillayga topshirildi — u BMTning inson huquqlari bo‘yicha sobiq rahbari bo‘lib, Isroil G‘azoda genotsidda aybdor deb xulosa qilgan BMT komissiyasiga raislik qilgan janubiy afrikalik.

Norvegiya Nobel qo‘mitasi xalqaro sud (ICJ)da sudyalar vazifasini bajarayotgan Pillay "huquqiy chora-tadbirlar urush va zo‘ravonlik harakatlarining oldini olishga yordam berishini ko‘rsatganini" ta’kidlaganini aytdi.

"Navi Pillayning universal huquqiy tamoyillarga sadoqati va uning qat’iy axloqiy qarashlari uzoq faoliyati davomida o‘zgarmas bo‘lib kelmoqda", — dedi qo‘mita, uning Janubiy Afrikaning aparteid rejimi davrida Nelson Mandelani himoya qilgan dastlabki ishi, xalqaro jinoiy tribunalidagi faoliyati, so‘ngra BMTning inson huquqlari bo‘yicha yuqori komissari lavozimi, shuningdek, isg‘al qilingan Falastin hududlari bo‘yicha BMTning mustaqil xalqaro tekshiruv komissiyasiga raislik qilgani haqida eslatib o‘tdi.

O‘tgan yili o‘sha komissiya Isroil davlati genotsid harakatlarida aybdor deb xulosa qilgan edi G‘azoda "G‘azodagi falastinliklarni yo‘q qilishga maxsus niyat bilan" va mamlakat bosh vaziri Benyamin Netanyahu, prezidenti Isak Herzog va sobiq mudofaa vaziri Yoav Gallant "genotsid sodir etishga turtki berganini" aytgan edi.

"G‘azodagi falastinliklarni genotsid konventsiyasida belgilangan mezonlarga mos keladigan harakatlar orqali yo‘q qilish niyati mavjudligi aniq", — dedi Pillay komissiya xulosalari o‘tgan yilning sentyabrida e’lon qilinganda.

Isroil komissiya bilan hamkorlik qilishdan bosh tortdi, uni tarafkashlikda ayblab, hisobotini "g‘arazli" deb rad etdi. Isroil tashqi ishlar vazirligi juma kuni Pillayning mukofot olish xabariga g‘azab bilan javob berdi.

"Agar yolg‘on, nafrat va qon tuhmatlari uchun mukofot bo‘lganda, Navi Pillay shunchaki da’vogar bo‘lmasdi. U yetakchi bo‘lardi", — dedi vazirlik X platformasida, qo‘shimcha qilib: "Pillayga Nobel tinchlik mukofotini berish adolatning e’tirofi emas. Bu mukofotni Isroilga qarshi nafrat va kamsitishni qonuniylashtirish uchun dahshatli qurol sifatida ishlatishdir.

"Endi Nobel qo‘mitasi 21-asrning eng katta yolg‘onini mukofotlagani uchun Jozef Gebbels albatta jahannamdan qarsak urmoqda."

O‘z bayonotidaNobel qo‘mitasi 85 yoshli Pillay "xalqaro huquq institutlarini mustahkamlashga hissa qo‘shganini" aytdi.

"Uning mustaqilligi, tajribasi va qat’iyligi uni zamonamizning eng hurmatli xalqaro huquqshunoslaridan biriga aylantirdi", — dedi qo‘mita.

"Bu yilgi Nobel tinchlik mukofotiniberishda Norvegiya Nobel qo‘mitasi olamga huquqning ustuvorligi — milliy va xalqaro — tinchlikni ta’minlash va mojarolarni zo‘ravonliksiz hal qilish uchun yaratgan tizimimizning poydevori ekanini eslatmoqchi", — deyiladi bayonotda.

Qo‘mita juma kuni ertalab e’lon qilishidan oldin Pillay bilan bog‘lana olmaganini aytdi. U Germaniyaning Nyurnberg shahrida, urushdan keyin natsist rahbarlari ustidan harbiy jinoyat ishlari ko‘rilgan joyda, inson huquqlari himoyachilari va huquqshunoslar uchrashuvida qatnashayotgan edi va yangilikni hamkasblaridan eshitdi. U ishonchsizlik bilan javob berdi.

"Men bu haqda ko‘p narsa bilmayman. Savol shundaki: bu rostdan ham to‘g‘rimi? Yurist va sudyalar bo‘lganim uchun men hali ham uni tekshirib ko‘rishni xohlayman", — dedi u.

"Men oxirgi marta G‘azo bo‘yicha hisobot tayyorladim, unda u yerda sodir bo‘layotgan voqea genotsid deb nomlandi", — qo‘shdi Pillay. "Ushbu hisobotga asosiy reaksiyalardan biri odamlar menga jasoratim uchun [olqish] aytishdi. Tasavvur qiling, men qanchalik hayron bo‘ldim. Haqiqatni aytish uchun nima uchun jasorat kerak. Sen qonunni talqin qilasan. Barcha faktlarni ko‘rib chiqasan, demak bu betaraf qaror."

Pillay hozirda ICJda Myanmaga qarshi genotsid ishini nazorat qilmoqda.

BMT organi bo‘lgan ICJ davlatlar o‘rtasidagi nizolar bo‘yicha qaror chiqaradi, xalqaro jinoiy sud (ICC) esa vahshiylik va boshqa og‘ir xalqaro jinoyatlarda ayblangan shaxslarni tekshiradi va javobgarlikka tortadi.

E’londan soatlar o‘tgach, Tramp ma’muriyati keng ko‘lamli yangi sanksiyalar joriy qildi Pillay bir vaqtlar ishlagan ICCga qarshi. AQSh davlat kotibi Marko Rubio bu chora-tadbirlar sudning amerikaliklarni hech qachon ta’qib qilmasligini ta’minlash uchun ekanini aytdi.

ICC hech qanday AQSh fuqarosiga ayblov qilmagan va ilgari u oxirgi chora sudi ekanini, samarali huquqiy tizimga ega mamlakatlar uchun uning zaruri emasligini ta’kidlagan edi. O‘tgan yili Nobel tinchlik mukofotini uzoq vaqtdan beri orzu qilgan Donald Tramp amerikaliklar yoki isroilliklarni tekshirishda ishtirok etgani hisoblangan ICC amaldorlariga shaxsiy sanksiyalar joriy qilgan edi. Yangi sanksiyalar sudni institut sifatida nishonga oladi, AQShdagi barcha ICC aktivlarini bloklaydi va AQSh kompaniyalari va shaxslariga sud bilan har qanday biznesni olti oy ichida tugatish vazifasini yuklaydi.

ICC sanksiyalar "adolat oqimiga to‘sqinlik qilish va sudni yaratilgan maqsadida ishlashiga to‘sqinlik qilishga urinish" ekanini aytdi.

"Bu huquqning ustuvorligiga va xalqaro huquqiy tartibning poydevoriga hujum bo‘lib, hech kim qonundan yuqorida turmasligi kabi oddiy tamoyilga zarba beradi", — dedi sud bayonotida.

Pillayning mukofoti inson huquqlari himoyachilari tomonidan iliq kutib olindi va Janubiy Afrikada— ilgari to‘rt laureat bergan mamlakatda — yuqori baholandi. Mamlakat prezidenti Cyril Ramaphosa shunday dedi: "Adliya Pillayning Nobel mukofoti sohibi sifatida tojlanishi bizga Janubiy Afrikada va butun dunyo xalqlari oldida tinchlikni mustahkamlash, inson qadr-qimmatini himoya qilish va umid baxsh etish yo‘lidagi progressiv hissasi uchun nishonlanish imkonini beradi."

Janubiy Afrikaning konstitutsiyaviy sudidan nafaqadagi sudyasi Edwin Cameron shunday dedi: "Mukofotning Navi Pillayga berilishi mukofot tinchlikka, chegaralar o‘rtasida hurmat va tushunishga qaratilgan xalqaro orzu-niyatni timsol etishini yana bir bor ta’kidlaydi — va mamlakatimizning buyuk qiyofadagi rahbarlari — [Desmond] Tutu, Mandela, endi Pillay — uning tashqarisida, xalqaro maydonda e’tirof etilayotganini ko‘rsatadi."

"Bu Janubiy Afrikaning mintaqadagi va Afrikadagi o‘rni bo‘yicha milliy munozaramizni qayta yo‘naltirishga yordam berishi mumkin", — dedi u.

Inson huquqlari himoyachisi, Janubiy Afrika va Syerra-Leone haqiqat va murosalar komissiyalarida komissar bo‘lgan Yasmin Sooka Pillay "Bosh sudya Albert Lutuli va arxiyepiskop Desmond Tutu izlaridan borib, tinchlikni adolat va inson qadr-qimmati bilan bog‘lashning Janubiy Afrikadagi faxriy an’anasini davom ettirayotganini" aytdi.

"Aparteidning eng himoyasiz qurbonlarini himoya qilishdan tortib Akayesu hukmidatarg‘ibotchi roliga qadar u xalqaro adliyani o‘zgartirib yubordi. Ushbu hukm zo‘rlash va jinsiy zo‘ravonlikni urush quroli sifatida e’tirof etilishiga yordam berdi — bu omon qolganlarning tajribalarini xalqaro adliya markaziga qo‘ygan tarixiy yutuq", — dedi Sooka.

1998-yilda Ruandadagi xalqaro jinoiy tribunal Tabaning sobiq meri Jan-Pol Akayesuni genotsid va insoniyatga qarshi jinoyatlarda aybdor deb topdi.

«XMKda, BMTning inson huquqlari bo‘yicha oliy komissari sifatida va Isroilni Gazada genotsid uchun javobdor deb topgan tergovga rahbarlik qilganida, u hokimiyatni javobgarlikka tortishda so‘ngan halollik va jasorat namoyish etdi», — deb qo‘shimcha qildi Sooka.

O‘tgan yili tinchlik mukofotining Venesuela muxolifat yetakchisi Mariya Korina Machadoga berilishi, u o‘z mamlakatiga AQSh harbiy aralashuvini chaqirgani uchun keng tanqidlarga sabab bo‘ldi. Machado yanvar oyida o‘z g‘olib medalini Trampga topshirib, bahs-munozarani yanada kuchaytirdi. Mukofot qo‘mitasi Nobel laureati bo‘lish sharafiga ega bo‘lishni boshqa shaxsga o‘tkazib bo‘lmaydigani ustida turib oldi.

Juma kuni Pillay shunday qilishi mumkinligini hazil qilib aytdi: «Agar biroz ko‘proq qo‘l chalsangiz, men bu mukofotni Tramp bilan bo‘lishaman».