Asosiy ma’lumotlar
- 80 talaba ishtirokidagi uch tajribada qorachiq ovoz chiqarib sanashda barqaror kengaydi, o‘zicha sanashda esa reaksiya vazifa murakkabligiga bog‘liq bo‘ldi.
- Murakkab vazifada raqamlarni ovoz chiqarib aytish kengayish taxminan 0,4 mm ga yetdi va o‘n sekunddan ko‘proq davom etdi.
- Mualliflar ta’kidlaydi: ko‘z orqali boshqaning xayolini o‘qib bo‘lmaydi, faqat ma’lum vazifalarga reaksiyalardagi farqlar aniqlandi.
Qorachiq ochilishlari ovoz chiqarib gapirish va ichki monologga har xil javob beradi
Inson qorachig‘i so‘zlarni ovoz chiqarib aytganda kengayadi, biroq ichki o‘zaro suhbat davomida uning reaksiyasi aqliy vazifaning murakkabligiga bog‘liq bo‘ladi. Bunday xulosaga Tsukuba va Ritsumeykan universitetlari olimlari kelgan bo‘lib, ularning tadqiqoti iScience jurnalida e’lon qilingan, deb yozadi ScienceAlert.
Tajribalar qanday o‘tkazildi
Mutaxassislar 80 nafar sog‘lom talaba ishtirokida uchta tajriba o‘tkazdi; qatnashchilar hisoblash mashqlarini bajardi. Ko‘ngillilar navbatma-navbat raqamlarni ovoz chiqarib aytdi yoki o‘zicha takrorladi, shu vaqtda asboblar qorachiq o‘lchamidagi o‘zgarishlarni qayd etib bordi; vazifalarning ovoz chiqarib va o‘zicha bajarilish tartibi har safar tasodifiy belgilandi. Avval qatnashchilar oddiygina birdan boshlab ketma-ket sanashdi, so‘ngra raqamlarga predmet nomlari — mushuklar, to‘plar yoki kitoblar qo‘shildi, yakuniy bosqichda esa ketma-ketlikni ikki, uch yoki to‘rt qadamga oshirish talab qilindi: masalan, uch qo‘shilganda 1, 4, 7, 10 va hokazo qator hosil bo‘lardi. Invaziv bo‘lmagan usul aqliy faoliyat bilan bog‘liq fiziologik reaksiyalarni o‘rganish imkonini berdi.
Asosiy natijalar
Ochiq va ichki nutq o‘rtasidagi farq sezilarli chiqdi. Javoblarni ovoz chiqarib aytganda qorachiq mashqning xususiyatidan qat’i nazar barqaror kengaydi. O‘zicha sanashda manzara boshqacha bo‘ldi: eng oddiy vazifada hatto torayish kuzatildi, ikkinchisida sezilarli o‘zgarish qayd etilmadi va faqat eng murakkab hisob-kitoblar diametrning kengayishiga sabab bo‘ldi — ovoz chiqarib gapirishdagiga qaraganda kamroq ifodalangan. Uchinchi tajribada reaksiya ayniqsa kuchli bo‘ldi: raqamlarni ovoz chiqarib aytgan ko‘ngillilarda kengayish taxminan 0,4 millimetrga yetdi va o‘n sekunddan ko‘proq vaqt saqlanib qoldi. Mualliflar aytishicha, bunday ko‘rsatkich jiddiy yuklama paytidagi fiziologik o‘zgarishlarga, jumladan, maksimal kislorod sarfining taxminan 80 foizi darajasida velosiped haydashga teng.
Izoh va cheklovlar
Tsukuba universiteti neyrobiologi Ryuta Kuvamizu va rivojlanish psixologi Ryoichi Vatanabe Ritsumeykan universitetidan tushuntirishicha, ichki monolog nutq hosil qilish uchun javob beradigan miyaning fronto-temporal tarmog‘iga jalb etiladi: u oddiy suhbat paytida faol bo‘lgan sohalar bilan qisman kesishadi, biroq ular bilan to‘liq ustma-ust tushmaydi. Olimlar so‘zlarni ovoz chiqarib aytish qo‘shimcha resurslarni talab qilishini taxmin qilmoqda — miya bir vaqtda nutq apparati harakatlarini, nafas olishni, eshitish nazoratini va diqqatni muvofiqlashtirishi kerak, bu esa miya poyasidagi qo‘zg‘alish tizimlarini faollashtirishi mumkin. Mualliflar, shuningdek, qorachiq kengayishi bilan odamlar keyinchalik aytgan so‘zlarini qanchalik yaxshi eslab qolishi o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlagan avvalgi ishni eslatib o‘tdi. Shu bilan birga, tadqiqotchilar ko‘z orqali boshqaning xayolini o‘qish mumkinligini da’vo qilmaydi: tajriba faqat ma’lum vazifalarga reaksiyalardagi farqlarni aniqladi.
Bu nima uchun muhim
Bu ish ichki ovoz bilan nerv qo‘zg‘alish tizimlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni yaxshiroq aniqlash imkonini beradi — mualliflarning aytishicha, bu mexanizmlar bir necha o‘n yildan beri o‘rganilayotgan fronto-temporal tarmoqning o‘zidan ham yomonroq o‘rganilgan. Amaliy jihatdan bu qorachiq reaksiyasi bo‘yicha aqliy yuklamani baholashning invaziv bo‘lmagan usuli, biroq natijalarni hisoblash vazifalaridan tashqariga ko‘chirish hozircha isbotlanmagan: tajribalarda faqat 80 nafar sog‘lom talaba qatnashdi va boshqa guruhlarga tatbiq etilishi haqida ma’lumot yo‘q.
