Asosiy ma’lumotlar

  • 2000-yilda YEI uchlik orasida 175 iqtisodiyotning 112 tasida yetakchi bo‘lgan, AQSh — 53 tasida, Xitoy — 10 tasida; 2025-yilga kelib Xitoy 92 mamlakatda birinchi o‘rinni egalladi, YEI — 55 tasida, AQSh — 32 tasida.
  • Yetakchisi almashgan 88 iqtisodiyotning 81 tasida birinchi o‘rinni Xitoy egalladi: u 57 holatda YEIni, 24 holatda AQShni ortda qoldirdi.
  • Xitoyning tovar aylanmasi 470 mlrd dollardan (2000) 6,4 trln dollargacha (2025) o‘sdi — deyarli 14 barobar, YEI aylanmasi 3,4 barobar, AQShniki esa 2,9 barobar o‘sdi.

Xitoy ko‘pchilik mamlakatlar uchun yetakchi savdo hamkoriga aylandi

Xalqaro valyuta fondi ma’lumotlari va BMTning Comtrade bazasi asosida tayyorlangan Visual Capitalist infografikasi 2000 va 2025-yillarda mamlakatlarning Xitoy, AQSh va Yevropa Ittifoqi bilan savdosini taqqoslaydi. Hisob-kitoblarda tovar eksporti va importi hisobga olindi; xizmatlar savdosi ko‘rib chiqilmadi. Taqqoslash faqat uch ishtirokchi o‘rtasida o‘tkazildi: Xitoyning yetakchiligi ma’lum bir mamlakat unga AQSh yoki YEI bilan alohida-alohida savdo qilganidan ko‘ra ko‘proq savdo qilishini anglatadi, lekin Xitoy mamlakatning barcha savdo hamkorlari orasida asosiy hamkor bo‘lishi shart emas.

25 yil ichida manzara qanday o‘zgardi

2000-yilda tahlil qilingan 175 iqtisodiyot orasida Yevropa Ittifoqi uchlikda 112 holatda yetakchi bo‘lgan, AQSh — 53 holatda, Xitoy — 10 holatda. 2025-yil ma’lumotlariga ko‘ra, Xitoy 92 mamlakat va hudud bilan savdoda birinchi o‘rinni egalladi, YEI — 55 bilan, AQSh — 32 bilan. Ikkala yil bo‘yicha ma’lumot mavjud bo‘lgan 88 iqtisodiyot uchun uchlikdagi yetakchi hamkor o‘zgardi; 81 tasida birinchi o‘rin Xitoyga o‘tdi: 57 holatda u YEIni, 24 holatda AQShni ortda qoldirdi.

Eng yirik siljishlar — Osiyo va Yaqin Sharqda

Eng sezilarli o‘zgarishlar Osiyoda yuz berdi. Yaponiya, Janubiy Koreya, Tayvan, Singapur, Filippin, Tailand va Malayziya 2000-yilda AQSh bilan ko‘proq savdo qilgan, biroq keyinchalik Xitoy oldinga chiqdi. Avstraliya va Yangi Zelandiyada Xitoy Yevropa Ittifoqini almashtirdi. Shunga o‘xshash siljish Fors ko‘rfazi mamlakatlarida ham yuz berdi: Osiyoda neftga bo‘lgan talab o‘sishi fonida Xitoyning Saudiya Arabistoni, BAA, Qatarning, shuningdek, Quvayt savdosidagi roli oshdi. Rossiyada 2022-yilda g‘arb sanksiyalari joriy etilgach, savdoning sharqqa burilishi tezlashdi.

AQSh va YEI qo‘shni hududlarda o‘rinlarini saqlab qoldi

AQSh va Yevropa Ittifoqi o‘zlariga yaqin hududlarda kuchli pozitsiyalarini saqlab qoldi. AQSh Kanada, Meksika, Markaziy Amerika va Karib havzasi mamlakatlarining ko‘pchiligi uchun yetakchi hamkor bo‘lib qolmoqda. YEI ittifoqqa kirmaydigan ko‘plab Yevropa mamlakatlarida, shuningdek, Shimoliy va G‘arbiy Afrikadagi bir qator davlatlarda ustunlik qiladi.

Xitoy aylanmasining o‘sishi deyarli 14 barobar

Xitoyning tashqi tovar aylanmasi 2000-yildagi 470 mlrd dollardan 2025-yilda 6,4 trln dollargacha o‘sdi — taxminan 14 barobar. Shu davrda Yevropa Ittifoqining aylanmasi 3,4 barobar, AQShning aylanmasi esa 2,9 barobar oshdi.